Έθιμα των Θεοφανείων στην Μικρά Ασία

 

 

 

 

 

ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης 

Μη κερδοσκοπικός οργανισμός

Η Εστία Νέας Σμύρνης ιδρύθηκε

το έτος 1930 από Έλληνες Μικρασιάτες

πρόσφυγες. Είναι Σωματείο, 

μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα

 

 

Με τη δεσποτική εορτή των Θεοφανείων στις 6 Ιανουαρίου κλείνει ουσιαστικά ο κύκλος των εθιμικών ενεργειών του Δωδεκαημέρου και ανοίγει ένας καινούργιος που οδηγεί στους πρώιμους εαρινούς εορτασμούς των Αποκριών και συνδέεται κατόπιν με το Πάσχα. Τα Θεοφάνεια ή Φώτα, από τις παλαιότερες γιορτές στη χριστιανική παράδοση αποκτούν ιδιαίτερους συμβολισμούς και ξεχωριστή σημασία στη συνείδηση των χριστιανικών πληθυσμών της υπαίθρου, αλλά και των αστικών κέντρων. Πρόκειται για τη μέρα που καθαγιάζονται τα νερά και επομένως όλη η φύση, ενώ τα ουράνια γίνονται ένα με τα επίγεια, αφού, όπως λέγεται στις ευχές του Μεγάλου Αγιασμού: «Σήμερον τὰ ἄνω τοῖς κάτω συνεορτάζει, καὶ τὰ κάτω τοῖς ἄνω συνομιλεῖ». Επομένως, είναι μια ευκαιρία και για εσωτερική κάθαρση των ίδιων των ανθρώπων και του περιβάλλοντός τους.

Την παραμονή, στα Μισόφωτα όπως έλεγαν στην Ερυθραία, γινόταν η πρωτάγιαση, δηλαδή η ακολουθία του Μικρού Αγιασμού και όλοι προετοιμάζονταν νηστεύοντας αυστηρά και τρώγοντας φαγητά χωρίς λάδι, ενώ θεωρούνταν ημέρα που έπρεπε να αποφεύγονται οι βαριές δουλειές και οι αγροτικές εργασίες. Με το Μικρό Αγιασμό ράντιζαν τα σπίτια, τα χωράφια, τους στάβλους και τις αποθήκες. Τις περισσότερες φορές τη διαδικασία αυτή έκαναν οι ίδιοι οι ιερείς που γύρναγαν σε όλα τα σπίτια του χωριού ή της ενορίας τους. Στη Σμύρνη, τα κορίτσια που βρίσκονταν σε ηλικία γάμου, φύτευαν μια γλάστρα με βασιλικό το Μάιο και φρόντιζαν να τον διατηρήσουν μέχρι τα Φώτα. Όταν ερχόταν να αγιάσει ο παπάς την παραμονή έπαιρναν από το χέρι του το βασιλικό που κρατούσε και του έδιναν ένα καινούργιο ματσάκι από τον δικό τους. Τον βασιλικό που έπαιρναν πρόσεχαν να τον συντηρήσουν στα εικονίσματα για να παντρευτούν γρήγορα. Τα κάλαντα των Θεοφανείων δεν ήταν τόσο διαδεδομένα στην Ιωνία και την Αιολίδα, όπως σε άλλες περιοχές.

Βασική ενέργεια αυτές τις δύο ημέρες ήταν η αποπομπή των καλικάντζαρων, οι οποίοι σύμφωνα με την παράδοση ανέβαιναν στη γη την παραμονή των Χριστουγέννων. Στη φαντασία των απλών ανθρώπων, οι καλικάντζαροι ήταν πλάσματα άσχημα, μαλλιαρά και πονηρά που όλο το χρόνο βρίσκονταν κάτω από τη γη και πριόνιζαν το δέντρο της ζωής. Κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου ανέβαιναν στον κόσμο και προκαλούσαν κάθε είδους προβλήματα στα σπίτια των νοικοκυραίων. Την ημέρα των Φώτων, όμως, λόγω της επίδρασης του Μεγάλου Αγιασμού, κατέβαιναν και πάλι στα έγκατα της γης και συνέχιζαν να πριονίζουν το δέντρο της ζωής, το οποίο, όμως, είχε προλάβει να αναγεννηθεί κατά τη διάρκεια της απουσίας τους. Στην Ερυθραία οι καλικάντζαροι αποκαλούνταν με διάφορα ονόματα, όπως καλικαντζάροι, κάρκοι και κωλοβελόνηδοι. Για να αποτρέψουν τις καταστροφές που θα τους προξενούσαν, σε ορισμένα χωριά της περιοχής έβαζαν πίσω από τις πόρτες ή κοντά στα τζάκια παλιά δίχτυα και σκούρες κλωστές με κόμπους και σταυρούς. Επίσης, φρόντιζαν η εστία του τζακιού να μένει συνέχεια αναμμένη καθ’ όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου, καθώς θεωρούσαν ότι η αναμμένη φωτιά εξάγνιζε και προστάτευε και απέφευγαν να κυκλοφορούν έξω τη νύχτα. Επίσης, στο χωριό Βουρλά άφηναν έξω από τα σπίτια πιάτα με λουκουμάδες για να καλοπιάσουν τους καλικάντζαρους, να τους χορτάσουν και να μείνουν έξω από αυτά. Για λόγους αποτροπής των κακών, στο Παλαιοχώρι είχαν τα δρίματα, δηλαδή κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου και ως τα Φώτα απέφευγαν να ράβουν, να υφαίνουν, να μπαλώνουν, να βάζουν μπουγάδα και να λούζονται, συνήθεια που διατηρούσαν και στην Πέργαμο. Το βράδυ της παραμονής πίστευαν ότι οι ουρανοί είναι ανοιχτοί και γι’ αυτό πρόσεχαν πολύ το τι εύχονταν.

Ανήμερα των Φώτων, στα Λόφωτα (Ολόφωτα), όπως τα έλεγαν στην Ερυθραία, αφού παρακολουθούσαν τη λειτουργία και την ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού, συνέχιζαν με τον καθαγιασμό των υδάτων. Όσοι βρίσκονταν σε παραλιακά χωριά ή κοντά σε λιμάνια κατέβαιναν εκεί για να ρίξουν το Σταυρό στη θάλασσα. Σε περιπτώσεις που κάτι τέτοιο δεν ήταν εφικτό, έστηναν εξέδρα στη μέση της εκκλησίας και βύθιζαν το Σταυρό μέσα σε μια κολυμπήθρα. Όταν έριχναν το Σταυρό στη θάλασσα, αρκετοί άντρες έπεφταν στα παγωμένα νερά για να τον πιάσουν και όποιος τα κατάφερνε θεωρούνταν ο τυχερός της χρονιάς. Στα Μοσχονήσια όποιος έπιανε το Σταυρό έπαιρνε σαν φιλοδώρημα τα χρήματα που άφηναν οι πιστοί όταν πήγαιναν στο τέλος να προσκυνήσουν μπροστά στον ιερέα. Παρομοίως, στα Βουρλά και τον Τσεσμέ ο νικητής γύριζε από σπίτι σε σπίτι με ένα δίσκο, πάνω στον οποίο βρισκόταν ο Σταυρός στολισμένος με λουλούδια. Οι πιστοί προσκυνούσαν και του έδιναν χρήματα.

Τέλος, την ημέρα εκείνη έπιναν τα Μεγάλο Αγιασμό, τον οποίο σε ορισμένες περιοχές πρόσεχαν να μην τον χύσουν, καθώς τον θεωρούσαν ισάξιο με «μισή κοινωνιά» (μισή Θεία Κοινωνία).

Σε άλλες περιοχές φύλαγαν λίγο από αυτόν σε περιπτώσεις σοβαρής ασθένειας μέσα στη χρονιά, ενώ οι ναυτικοί του Τσεσμέ έπαιρναν λίγο μαζί τους στα ταξίδια και σε περίπτωση μεγάλης τρικυμίας τον έχυναν στη θάλασσα για να ηρεμήσει. Στον Τσεσμέ και τα Βουρλά άναβαν και κεριά με τη φλόγα από τις λαμπάδες που βρίσκονταν στην εξέδρα που γινόταν ο Μεγάλος Αγιασμός και τα πήγαιναν στο σπίτι για να ανάβουν με αυτή τη φλόγα το καντίλι για 40 ημέρες. Τέλος, στο Παλαιοχώρι συνήθιζαν να τον αναμειγνύουν με στάχτη από το τζάκι που έκαιγε τις δώδεκα τελευταίες μέρες και μοίραζαν το μείγμα αυτό στις γωνίες του σπιτιού και των στάβλων, για να διώξουν τους καλικάντζαρους.

Με τη γιορτή της σύναξης του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, στις 7 Ιανουαρίου, η καθημερινότητα επανερχόταν και όλοι προετοιμάζονταν για τις αγροτικές εργασίες της άνοιξης και του καλοκαιριού, καθώς όπως πίστευαν, η φύση είχε αρχίσει να ξυπνάει.

 

https://estia-ns.gr/gr/?fbclid=IwAR3rLy8xTbhgckAZZ8iKMLanJtUCEqyQO2HcyyxSvGOyhKNsa5Zg_jJ5v

ΗΡΩΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΝΩΜΕΝΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ 1941 – 1944 ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΑΦΤΣΙΔΗΣ του ΗΛΙΑ & ΓΕΣΘΗΜΑΝΗΣ(1900- 06.11.1982): του Τηλέμαχου Τσελεπίδη

 

 

Τηλέμαχος Τσελεπίδης

 Ένας ακαταμάχητος καπετάνιος των ΕΑΟ

Πρόσφυγας από τους δεινά δοκιμαζόμενους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας. Ήρθε στην Ελλάδα το 1924 και εγκαταστάθηκε στο Οροπέδιο της κοινότητος Σιδηρονέρου του νομού Δράμας το 1927. Γεννήθηκε το 1900 στο Ερικλί της Σαμψούντας. Γονείς του ο Ηλίας Λαφτσίδης και η Δέσποινα Καλπακίδου. Το 1915 ο πατέρας του, που στρατεύτηκε στον τούρκικο στρατό, από τις κακουχίες των ταγμάτων εργασίας έχασε την ζωή του. Η οικογένεια ορφάνεψε το 1916 κι ο νεαρός Γιάννης έφυγε στα βουνά της πατρίδας του όπου ήταν ανεπτυγμένο το ελληνικό αντάρτικο κατά των τουρκικών αρχών κατοχής. Έκτοτε ζούσε στο βουνό σε πολύ δύσκολες συνθήκες, ενώ παράλληλα απέκτησε και οικογένεια.

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών Τουρκίας και Ελλάδος, το 1924, γύρισε με εξαμελή οικογένεια στην Ελλάδα. Ήρθαν στην Θεσσαλονίκη και κατέληξαν στην Καλαμαριά. Μετά ένα χρόνο έφυγαν στον Λαγκαδά και εγκαταστάθηκαν στο χωριό Μαυρούδα. Όμως το 1927 μετακόμισαν. Ήρθε και κατοίκησε στο Οροπέδιο της κοινότητας Σιδηρονέρου του νομού Δράμας στο οποίο είχαν συγκεντρωθεί, ως επί το πλείστων και οι περισσότεροι των συγχωριανών του. Εδώ γεννήθηκε και το τέταρτο παιδί του, ο γιος του Θόδωρος. Εξάλλου η ορεινή περιοχή του Οροπεδίου ήταν φυσικό τοπίο ολόιδιο με την πατρίδα του το Ερεκλί.

Η Βουλγαρική κατοχή στην Ελλάδα μάτωσε για δεύτερη φορά την εθνική του περηφάνεια. Έτσι αρχές του 1942 ξαναπέρασε στην αντίσταση. Αρματώθηκε και εντάχθηκε στις Εθνικές Ανταρτικές Ομάδες στην περιοχή του Καράντερε υπό τον αρχικαπετάνιο Αναστάση Αβραμίδη. Και τώρα διατάχτηκε να πάρει τους άνδρες του και να κατέβει στην γέφυρα του Νέστου, περιμένοντας την Βουλγαρική στρατιωτική δύναμη η οποία θα περνούσε την γέφυρα και μπαίνοντας στα λημέρια τους, είχε αποστολή, να διαλύσει τις Ανταρτικές Ομάδες του Καράντερε. Και βέβαια θα βρεθεί στην μεγάλη τριήμερη μάχη και θα τραυματιστεί σοβαρά στις 8-5-1944. Τον τραυματισμένο πατέρα της μετέφερε η δεκαεννιάχρονη κόρη του Αγγελική σε μια χαράδρα. Έζησε στο βουνό, αφού οι Βούλγαροι έκαψαν όλα τα χωριά της περιοχής, όπως και του χωριού του, μέχρι την απελευθέρωση στα τέλη του Οκτώβρη του 1944 όταν πια οι Βούλγαροι εγκατέλειψαν την χώρα μας.

Υπήρξε γενναίος και αποφασιστικός άνδρας. Ήταν απέραντα καλοσυνάτος. Έμπειρος και τολμηρός στον κλεφτοπόλεμο, αλλά και διορατικός και συνετός. Αποδείχτηκε πολύ χρήσιμος στις μεγάλες δυσκολίες που ενείχε ενίοτε το αντάρτικο. Ως επικεφαλής ανταρτών διακρίνονταν για τις διοικητικές του ικανότητες, ενώ και οι άνδρες του τον λάτρευαν. Συμμετείχε σε πολλές μάχες, αλλά ιδιαίτερα διακρίθηκε με τους άνδρες του στην μάχη της γέφυρας του Νέστου.

Θα δώσω, όμως, τον λόγο στον ίδιο για να μας αφηγηθεί τα σχετικά με την σύγκρουση των ανταρτών χωρικών στην μάχη της Γέφυρας του Νέστου στις Παπάδες σε μια πολυαίμακτη σύγκρουση με έναν πάνοπλο Βουλγαρικό στρατό, με αεροπορία και μεγάλη δύναμη πυρός.

«Το βράδυ της Παρασκευής (5.5.44) ήρθε και με βρήκε στο χωριό ο 17χρονος σύνδεσμος Γιάννης Λαζαρίδης, γιος του Καλλίστρατου από το Σιδηρονέρου. Μου έφερε εντολή του αρχηγείου. Να πάρω, λέει, αμέσως μερικούς άνδρες μου και αρκετά μουλάρια και να πάμε στη Σκαλωτή για να βοηθήσουμε ώστε να μεταφέρουμε στις αποθήκες του χωριού μας το πολεμικό υλικό και τα άλλα εφόδια τα οποία έπεσαν με αλεξίπτωτα από τα συμμαχικά αεροπλάνα στην περιοχή των ρίψεων, στα «τρία δένδρα», κοντά στο χωριό Βουνοχώρι. Αμέσως συγκέντρωσα τους άνδρες μου κι όσα ζώα μπόρεσα και μάζεψα και περιμέναμε να βγει το φεγγάρι για να ξεκινήσουμε. Γιατί η διαδρομή την οποία θα ακολουθούσαμε ήταν κακοτράχαλη και δύσβατη και θα δυσκολευόμασταν πολύ μέσα στο βαθύ σκοτάδι. Είμασταν πανέτοιμοι να ξεκινήσουμε όταν φτάνει λαχανιασμένος ο πατέρας Καλλίστρατος Λαζαρίδης με ένα νέο γράμμα στο χέρι. Ο σαραντάχρονος πόντιος από τη Φάτσα έρχονταν ως απεσταλμένος του Μπάρμπα Κώτσου από τον Καλλίκαρπο με ένα υπέρ επείγον μήνυμα. Το κείμενο το υπέγραφε κι ο καπετάν Αναστάσης. Ήταν άκρως αυστηρή διαταγή. Έπρεπε να ετοιμαστώ και να κατέβω με το τμήμα μου στην γέφυρα του Νέστου να αντικαταστήσουμε τους Σιδηρονερίτες φρουρούς της.

Πράγματι, ετοιμαστήκαμε βιαστικά με όλα τα αναγκαία για μια εκστρατεία. Είμαστε πλήρως εξοπλισμένοι, με ότι είχαμε βέβαια και ξεκινήσαμε με πολλές προφυλάξεις. Περάσαμε κοφτά, μέσα από το ρέμα του Καμπέρογλου και τις πρωινές ώρες του Σαββάτου φτάσαμε στα ανατολικά του ποταμού και πάνω στο λοφίσκο, στη θέση του Αϊ Λιά, ο οποίος δεσπόζει της γέφυρας. Η κοιλάδα ήταν πνιγμένη στην ομίχλη. Κάτι συνηθισμένο άλλωστε τις ανοιξιάτικες μέρες. Όμως ψηλά στο Νεστοχώρι, στο δρόμο που έφερνε στη γέφυρα, καθάρισε ο τόπος από το πούσι καθώς χάραζε η μέρα.

Είχα δύναμη δέκα οκτώ ανδρών. Τους Λαφτσιδαίους αδελφούς Ηλία και Κώστα του Παπαϊωάννου, τον αδελφό μου Γιάννη, το Σάββα και τον οπλοπολυβολητή Βασίλη. Ήταν ακόμη οι Κωφίδηδες, Γιώργος, Σταύρος και Χαράλαμπος κι ο Γιάννης Τσαπανίδης με τον σαρακατσάνο Δημήτρη Μέλητο. Από τους Καλπακιδαίους ήταν ο Σωκράτης, ο Στέφανος, ο Αναστάσης, ο Σάββας κι ο Χαράλαμπος. Επίσης ήταν ο Γιώργος Σελαλμαζίδης του Κων/νου και ο Χρίστος Μελισσόπουλος.

Στο ύψωμα βρήκαμε καμιά δεκαριά χωρικούς, αντάρτες του αρχηγείου, ξάγρυπνους και ταλαιπωρημένους. Αρχηγός της αποστολής ήταν ο Νοιώτης Μενέλαος Βραχίδης του Θεπεφτή. Διέθεταν ένα οπλοπολυβόλο και έντεκα διάφορα όπλα, αλλά ελάχιστα πυρομαχικά. Ακροβολιστήκαμε στην πλαγιά, ενώ ετοιμάζονταν οι συμπατριώτες μας από την Οσένιτσα να επιστρέψουν στο χωριό τους. Εγκατέστησα σε επίκαιρα σημεία δύο παρατηρητές, τον οπλίτη Χαράλαμπο Κωφίδη και τον άοπλο 16χρονο Σάββα Λαφτσίδη, με τη ρητή εντολή, μόλις αντιληφθούν κινήσεις του εχθρού απέναντι από το Νεστοχώρι ή τις πλαγιές του βουνού, να με ειδοποιήσουν αμέσως.

Εποπτεύοντας όλη την γύρω περιοχή είδα ότι ο αριθμός μας ήταν πολύ μικρός για να μπορούμε να ελέγχουμε αποτελεσματικά τη γέφυρα και τον περιβάλλοντα χώρο και τότε σκέφτηκα να ειδοποιήσω να έρθει σε βοήθεια μας και η ομάδα του οπλαρχηγού Ηλία Σελαλμαζίδη του Κυριάκου (1) ο οποίος τυχαία, τότε, βρίσκονταν στο χωριό μας. Ο καπετάν Ηλίας ο «Λατίκοσλη»ς, όπως τον αποκαλούσαν, ήταν υπαρχηγός του αρχηγείου του Μποζ Νταγ. Θεωρούνταν ηγετική φυσιογνωμία του αντάρτικου. Τολμηρός οπλαρχηγός και συγχωριανός μου, αλλά και φίλος μου. Υπέθεσα ότι δεν θα είχε αντίρρηση να μας ενισχύσει για ένα-δύο μέρες. Πράγματι ανταποκρίθηκε αμέσως και με πολύ χαρά κι ενθουσιασμό. Ήρθε με όλους τους άνδρες του. Τον είχα ειδοποιήσει με ένα σημείωμα που του μετέφερε ο νεαρός μου ανιψιός Βασίλης Λαφτσίδης. Ήρθαν μαζί του οι συγχωριανοί μας Λαφτσίδης Γιώργος του Ιωακείμ και Περικλής, Χρίστος και Χαράλαμπος Λαφτσίδης. Ήταν επίσης ο Χαράλαμπος Τσαπανίδης, ο Σταύρος Νικολαΐδης, ο Γεώργιος Παναγιωτίδης, ο Γιάννης Σαββίδης κι ο οπλοπολυβολητής Λευτέρης Κωφίδης. Άλλοι Κωφιδαίοι ήταν, ο Σαρήγιαννης κι ο αδελφός του Γιώργος. Ήταν επίσης ο Γιώργος κι ο Γιάννης Καλπακίδης, και ο ξάδερφος του Αντών Τσαούς ο Γιώργος Καλπακίδης.

Κι ενώ οι Σιδηρονερίτες αναχώρησαν και στην περιοχή βασίλευε νεκρική σιωπή το απόγευμα, κατά τις τέσσερες η ώρα, μας επισκέπτεται ο Άγγλος αντισυνταγματάρχης Miller με δύο συμπατριώτες του αξιωματικούς του βρετανικού στρατού, τους Πωλ και Κίτ Κάτ. Μας είπε με σπασμένα ελληνικά, ανακατεμένα με εγγλέζικες λέξεις, ότι είναι πολύ σημαντικό ο εχθρός να μην περάσει στις θέσεις μας γιατί έτσι και περάσει την γέφυρα θα καταλάβει όλες τις αποθήκες ανεφοδιασμού που διαθέτουμε, θα ελέγχει όλη την περιοχή μας και θα ζήσουμε πάλι τη δυναστική κατοχική διοίκηση των Βουλγάρων. Το θέμα ήταν πολύ σοβαρό και κρίσιμο. Κατά τις εκτιμήσεις του, ο βουλγαρικός στρατός ο οποίος αποφάσισε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή, ίσως φανεί ανά πάσα στιγμή και αύριο ακόμη.

-Εσείς θα τον περιμένετε και θα τον κρατήσετε αντί πάσης θυσίας μακριά από τη γέφυρα, τουλάχιστο για μια μέρα, μέχρι να προλάβει η συμμαχική αεροπορία η οποία θα μας βοηθήσει να τον εξουδετερώσουμε, μας είπε..

Κι ενώ οι Άγγλοι έφευγαν γυρίζοντας στο Σιδηρόνερο όπου είχαν εγκαταστήσει το αρχηγείο τους, διευθύνοντας την όλη επιχείρηση, τους διαβεβαιώσαμε ότι δεν θα αφήσουμε τους Βουλγάρους να περάσουν στα εδάφη μας όσο μεγάλος κι αν θα είναι ο αριθμός τους, όση δύναμη πυρός κι αν διαθέτουν.

Εμείς ήμασταν ήδη αρκετοί άνδρες κι οργανωθήκαμε αμυντικά στις στροφές των Παπάδων και γύρω από τον παραπόταμο Μουσδέλη, ενώ εγκαταστήσαμε κι ένα πρόχειρο μαγειρείο στο μύλο του Γιαννακουλόπουλου, που δεν λειτουργούσε πια ως μύλος. Πιο μπροστά, τον μύλο τον λειτουργούσε ο Στέργιοβιτς, ένας Ρώσος φυγάς, ταγματάρχης του τσαρικού στρατού, που όμως τώρα διορίστηκε από τους Βουλγάρους κατοχικός πρόεδρος στους Ποταμούς.

Τη νύχτα τοποθέτησα φρουρούς ανατολικά της μεγάλης γέφυρας, και τους άλλαζα κάθε ώρα. Οι φρουροί πρέπει να ήταν άγρυπνοι και σε ετοιμότητα. Τελευταίοι φύλακες ήταν οι εμπειροπόλεμοι Ιωάννης Τσαπανίδης, Σωκράτης Καλπακίδης, Βασίλης Λαφτσίδης και ο Γιώργος Κωφίδης. Τα χαράματα είχαμε στηθεί σε θέσεις μάχης, για κάθε ενδεχόμενο. Κάτι μας έλεγε πως θα είχαμε επίσκεψη Βουλγάρων. Εγώ με οχτώ άνδρες έπιασα το ύψωμα ανατολικά της γέφυρας στη θέση που ήταν εγκατεστημένο, άλλοτε, προπολεμικά, το αντιαεροπορικό πυροβόλο, το οποίο στήθηκε κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου για την προστασία της γέφυρας. Είχα δύο καινούργια οπλοπολυβόλα, που ήταν λάφυρα από τον γερμανικό στρατό, τσεχοσλοβακικής προέλευσης. Οι υπόλοιποι δικοί μου, με λίγους άνδρες του Σελαλμαζίδη, ήταν κάπου εκατό πενήντα μέτρα μακρύτερα, στις στροφές του δρόμου προς το Σιδηρόνερο, πλάι στην τοποθεσία «αντιαρματικά».

Ο καπετάν Ηλίας έπιασε τη δεύτερη και τρίτη στροφή των Παπάδων. Οι κοντινότεροι στη γέφυρα σκοποί, ο Τσαπανίδης και ο Καλπακίδης, είχαν εντολή να ξαμολήσουν τις χειροβομβίδες τους πάνω στην εμπροσθοφυλακή του εχθρού την ώρα που θα περνούσαν ανύποπτοι την 98 μέτρων γέφυρα. Είχαμε φέρει μπόλικες χειροβομβίδες από τις αποθήκες μας. Ενώ συνέχεια από το Σιδηρόνερο κατέβαζαν και νέα πυρομαχικά.

Ξημέρωνε μια ανήσυχη και γεμάτη άγχος εορτάσιμη μέρα. Κυριακή 7 Μαΐου 1944. Χαράματα κι έρχεται τροχάδην, λαχανιασμένος κι ανήσυχος, ο νεαρός Σάββας Λαφτσίδης.

-Καπετάνιε ουρές από αυτοκίνητα κατεβάζουν βουλγαρικό στρατό στο Νεστοχώρι, ενώ μια φάλαγγα στρατού κατεβαίνει προς το Νέστο και βαδίζουν σε τριάδες. Τους είδα με τα κιάλια.

Ξαφνιαστήκαμε. Πότε πρόλαβαν. Κάθομαι αμέσως και γράφω βιαστικά ένα σημείωμα για τον καπετάν Αναστάση ο οποίος βρίσκεται στο Σιδηρόνερο. Του αναφέρω τα νέα και του ζητώ επειγόντως ενισχύσεις κι εφόδια. Το σημείωμα μεταφέρει τροχάδην στον καπετάν Αναστάση ο Σταύρος Κωφίδης.

Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Χάραζε. Οι πλαγιές, η γέφυρα, το ορμητικό ποτάμι και οι θέσεις μας κολυμπούσαν μέσα σε μια πυκνή ομίχλη. Πέρασε λίγη ώρα. Για μια στιγμή σηκώθηκε απότομα η ομίχλη κι αποκαλύφθηκε η γέφυρα. Τρίβαμε τα μάτια μας. Ήταν πλημμυρισμένη από βουλγαρικό στρατό και αυτοκίνητα. Φαίνεται ότι το σύνταγμα του Μιχαήλωφ έφτασε το βράδυ απέναντι στα φυλάκια και τώρα, με την ευκαιρία και της πυκνής ομίχλης, περνούσε με προφύλαξη τη μεγάλη γέφυρα. Πράγματι η ομίχλη τους κάλυπτε και δεν μπορέσαμε να τους διακρίνουμε.

Όμως τώρα απλώνονταν μπροστά μας θήραμα ο βουλγαρικός στρατός. Πλησίαζε στην έξοδο της γέφυρας και κοντά στις θέσεις μας. Τουλάχιστο τρεις λόχοι ήταν σε πλήρη ανάπτυξη πάνω στη γέφυρα και άλλοι πλημμύριζαν το χώρο γύρω από τα κτίρια του Σμολένσκυ και αποτελούσαν, όλοι μαζί, ασφαλή στόχο για τα όπλα μας. Κυριακή του Μάη ώρα δέκα το πρωί.

Ο Γιάννης Τσαπανίδης, που ήταν μπροστά, δεν δίστασε καθόλου. Πέταξε στο σωρό των Βουλγάρων δύο οβίδες μίλς. Η φοβερή έκρηξη άναψε τη μάχη. Τα όπλα μας, δέκα επτά πολυβόλα και πολλά αυτόματα τουφέκια ξερνούν φωτιά και θάνατο. Ο βουλγαρικός στρατός που γέμισε την γέφυρα σε όλη την έκταση των 98 της μέτρων αιφνιδιάστηκε. Πανικοβλήθηκε, τσαλαπατήθηκε, αυτοπαγιδεύτηκε. Ούτε μπρος μπορούσε να πάει, ούτε να γυρίσει πίσω. Κι από απέναντι οι αντάρτες ξερνούσαν πάνω τους πυρά θανάτου. Άλλοι στρατιώτες πηδούσαν στο ποτάμι για να σωθούν κι άλλοι έπεφταν θανάσιμα τραυματισμένοι από τις οβίδες και τις σφαίρες οι οποίες ρίχνονταν από όλες τις πλαγιές. Οι νεκροί Βούλγαροι σωρεύονταν ο ένας πάνω στον άλλο. Ήταν στιγμές φρίκης και πανωλεθρίας του τακτικού βουλγαρικού στρατού. Αν μάλιστα δεν πάθαινε εμπλοκή το οπλοπολυβόλο χότσκις που έκανε πολλαπλές βολές στο λεπτό το οποίο χειρίζονταν ο Αρμένης Βαχάν Τσουρτικιάν που ήταν μπροστά, οι απώλειες του εχθρού θα ήταν τρομαχτικά μεγαλύτερες.

Στο μεταξύ κι ενώ η μάχη μαίνονταν, άρχισαν να καταφτάνουν και οι πρώτες μας ενισχύσεις από το Σιδηρόνερο σε άνδρες και πυρομαχικά. Από την Οσένιτσα κατέβηκαν δεκάξι άνδρες με τον Μενέλαο Βραχίδη. Ο Πέτρος Μελισσαρίδης, ο Μιλτιάδης Θεοδωρίδης, ο Δημήτριος Βραχίδης, ο οπλοδιορθωτής του αρχηγείου Γιάννης Μεταξόπουλος, ο Ισαάκ Ζαπουνίδης, ο Λάζος Ηλίας, ο Λάζαρος Τσελεμπής, η ομάδα του οπλαρχηγού Ελευθεριάδη Γιάννη, δυο άνδρες από την Τσερέσοβα ο Λάζαρος Μ. και άλλοι αντάρτες και μεταξύ αυτών και Παγονερίτες. Ερχόμενοι κατέβασαν οπλοπολυβόλα βίκερς κι ατομικούς όλμους. Ρίχτηκαν αμέσως στη μάχη.

Άλλα αντάρτικα σώματα, κατ’ εντολή του Αρχηγείου, προωθήθηκαν από τα βόρεια με αντάρτες από τα χωριά των Ποταμών και της περιοχής Κάτω Νευροκοπίου. Διευθύνονταν από τον υπαρχηγό του αρχηγείου Καράντερε Κυριάκο Λαζαρίδη του Κων/νου και τους οπλαρχηγούς Σάββα Καπαλαξή (Σιδηρόπουλο), Ιωακείμ Ποιμενίδη του Χαραλάμπους και Κουρού Γιάννη Αμανατίδη του Αμανατίου. Έφτασαν στο πεδίο της μάχης το απόγευμα κι έπιασαν τα υψώματα «Τσάς Χανέ», «Μαγούλα» και «Ψυχρό» των Παπάδων.

Από τους Ποταμούς έφτασαν κι άλλοι. Ήταν ο Σαρή Κυριάκος Καλπακίδης με τον Κοτζά Βασίλη και τους άνδρες τους, μπαρουτοκαπνισμένοι ακόμη από τις μάχες μέσα στους Ποταμούς. Είναι μαζί τους ο Χαράλαμπος Παπαδόπουλος, ο Πέτρος Γκλεγκλάκος από το Περιθώρι, οι Παγονερίτες οπλαρχηγοί Άγγελος Βούγκας και Στέργιος Γοριδάρης οι οποίοι και μοίρασαν πυρομαχικά και ξηρά τροφή στους άνδρες.

Ήταν ακόμη ο Πέντσας Λάζαρος, ο Κων/νος Πέντσας, ο Γιάννης Γοριδάρης κι ο Άγγελος Βούγκας. Από τους Παπάδες ο Αναστασιάδης Κώστας και από το Παγονέρι οι Πέντσας Γεώργιος με τον Γρόζο Ηλία ως υπεύθυνοι των οπλοπολυβόλων. Ο Πέντσας Χρήστος, που ήταν διοικητής του συγκροτήματος βαρειών όπλων, με τις επιτυχημένες βολές του με το 81 χιλιοστών ομαδικό όλμο του και τους δύο ατομικούς, προκάλεσαν βαριές απώλειες στον εχθρό την κατάλληλη στιγμή. Έστησαν τους ομαδικούς όλμους τους πλάι στο λατομείο και τέσσερα οπλοπολυβόλα στην 15 και 16 στροφή κι άρχισαν αμέσως να σφυροκοπούν με καταιγιστικά πυρά τις θέσεις του εχθρού που είχε ήδη επικίνδυνα εγκλωβιστεί στην περιοχή της γέφυρας και στους γύρω δρόμους.

Το σύνολο των ανταρτών από την πλευρά του Σιδηρονέρου διέθεταν αρκετά εγγλέζικα αυτόματα πολυβόλα τύπου μπρεν, ένα ομαδικό όλμο, ένα αντιαρματικό, δύο αυστριακά οπλοπολυβόλα, δύο τσέχικα οπλοπολυβόλα χότσκις. Ακόμη διέθεταν γύρω στα πενήντα όπλα διαφόρων τύπων με ισάριθμους άνδρες.

Όλη τη μέρα η μάχη μαίνονταν με πείσμα. Οι αντάρτες ακινητοποίησαν και τα βουλγαρικά αυτοκίνητα τα οποία βρίσκονταν πάνω στη γέφυρα καταστρέφοντάς τα με αντιαρματικές σφαίρες που κατέβασαν λίγο πριν το μεσημέρι. Οι Βούλγαροι προσπαθούσαν να ξεφύγουν και να απαγκιστρωθούν από την επικίνδυνα μειονεκτική θέση στην οποία είχαν περιέλθει κι εμείς κάναμε την προσπάθειά τους αυτή ακόμη πιο δύσκολη βάζοντας με καταιγιστικά πυρά στα τμήματά τους, διηγείται ο Μπάρμπα Γιάννης Λαφτσίδης. Άλλωστε πυρομαχικά είχαμε αρκετά, καθώς έφταναν συνεχώς νέα φορτία από τις αποθήκες μας του Σιδηρονέρου και της Σκαλωτής χάρη στα ριψοκίνδυνα νέα παιδιά του Σιδηρονέρου. Η μάχη συνεχίζονταν με την ίδια ένταση όλη μέρα. Ο ήλιος έπεσε νωρίς πίσω από το χιονισμένο Φαλακρό και η κοιλάδα βυθίστηκε στο σκοτάδι. Οι πυροβολισμοί αραίωσαν και οι αντάρτες εγκατέλειψαν τις αρχικές τους θέσεις που ήταν κοντά στη γέφυρα, το μύλο και τις στροφές. Ανέβηκαν ψηλότερα. Ταμπουρώθηκαν απέναντι στις πλαγιές του δρόμου των Παπάδων και του Σιδηρονέρου. Πιάσαμε ασφαλείς θέσεις από τις οποίες όμως ελέγχαμε πολύ καλά και σε απόσταση βολής, τον εχθρό, θα πει ο μπάρμπα-Γιάννης.

Και συνεχίζει. Η πρώτη μέρα της μάχης μας βρίσκει χωρίς απώλειες, ενώ ο εχθρός μετράει εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ

Την επόμενη, χαράματα, οι πυροβολισμοί ξανά γενικεύονται. Κι από τις δύο πλευρές. Όμως οι Βούλγαροι εξαπολύουν λευκές φωτοβολίδες. Ζητούν μικρή ανακωχή. Να μαζέψουν τους νεκρούς τους. Για μισή ώρα και πλέον σταματούν οι πυροβολισμοί και τα τερετίσματα των οπλοπολυβόλων. Από όλα τα ταμπούρια, από όλες τις πλαγιές και από τις δυο πλευρές. Η αγριότητα των μαχών, το πάθος και το μίσος, παραμερίστηκαν. Ανέγγιχτη η ανθρωπιά και η μεγαλοφροσύνη των Ελλήνων ανταρτών. Οι Βούλγαροι ζητούσαν να παραλάβουν τους εκατοντάδες νεκρούς τους πάνω από την γέφυρα. Οι νεκροί είναι ιεροί. Τα αυτοκίνητα πλησιάζουν τη γέφυρα και μαζεύουν τα πτώματα και τους τραυματίες. Στη γέφυρα απομείναν τώρα μόνο σκόρπια όπλα και μικροαντικείμενα.

Σε λίγο όμως ξαναρχίζουν τα πυρά. Βροντούν τα κανόνια των Βουλγάρων και παίρνει και πάλι φωτιά η κοιλάδα. Οι γύρω λόφοι γίνονται κόλαση από τη βροχή των οβίδων. Οι Βούλγαροι προωθούν τώρα νεότερες δυνάμεις τους από τη δασώδη περιοχή του Κρυονερίου, που είναι πάνω από τη γέφυρα κι εγκαθιστούν όλμους κατά μήκος της οδού. Άλλα τμήματά τους κατεβαίνουν από το Καστανόχωμα σε ενίσχυση των ολίγων πια εγκλωβισμένων.

Ένα αεροπλάνο κάνει την εμφάνισή του πάνω από το ποτάμι και χάνεται βόρεια. Το αψηφήσαμε, αλλά φαίνεται ότι είχε σοβαρή αποστολή. Κατόπτευσε τις θέσεις μας κι έδωσε και τις σχετικές συντεταγμένες των πολυβολητών μας στο απέναντι αρχηγείο των Βουλγάρων. Οι Βούλγαροι είχαν ζητήσει τη συνδρομή της πολεμικής τους αεροπορίας. Έτσι αργότερα ένα σμήνος από γερμανικά στούκας καθέτου εφορμήσεως και βαριά βομβαρδιστικά βουλγαρικά αεροπλάνα κάνουν την εμφάνισή τους. Κατεβαίνουν από τους Ποταμούς, πυροβολούν αριστερά στους Παπάδες, από όπου βάζουν με όλμους οι αντάρτες και ξερνούν θάνατο στις πλαγιές του Αι Λιά.

Ύστερα χάνονται προς το Οροπέδιο και το Σιδηρόνερο. Λέγεται ότι τα στούκας επάνδρωναν Γερμανοί πιλότοι και «τη υποδείξει των Γερμανών αεροπόρων επισημάνθηκε η θέσης της ομάδας Λαφτσίδη ...». Επίσης λέγεται ότι απογειώνονταν από το αεροδρόμιο του Αμυγδαλεώνα ή του γερμανικού αεροδρομίου του Νεροφράκτη. Από όπου όμως κι αν έρχονταν και όποιοι κι αν ήταν οι πιλότοι, Βούλγαροι ή Γερμανοί, στη γέφυρα δεν προξένησαν ιδιαίτερη δυσκολία στους αντάρτες. Και μάλιστα οι πρώτοι βομβαρδισμοί έγιναν σε βάρος των βουλγαρικών θέσεων από λάθος εκτίμηση των πιλότων και προκάλεσαν μεγάλες ζημιές και θύματα στα βουλγαρικά στρατεύματα. Ύστερα, βέβαια, αυτό το λάθος διορθώθηκε. Αλλά υπήρξαν πολλά θύματα του βουλγαρικού στρατού από τα δικά τους αεροπλάνα. Όμως τα ίδια αεροπλάνα πραγματοποίησαν φονικούς βομβαρδισμούς στα χωριά μας προετοιμάζοντας και την επέλαση ειδικών μονάδων εμπρηστών του βουλγαρικού στρατού ώστε με δοχεία βενζίνης και πετρελαίου να μετατρέψουν τα χωριά μας σε μια άμορφη ηφαιστειακή μαύρη μάζα φωτιάς, καπνού και στάχτης.

Μέσα όμως στον πολεμικό χαλασμό της γέφυρας ο βουλγαρικός στρατός, παρά τις εκατοντάδες των νεκρών του, ανασυντάσσεται στις πλαγιές του Μποζ Νταγ. Στήνει τα βαριά πυροβόλα και κανόνια του ψηλά στο δρόμο του Νεστοχωρίου κι αρχίζει ένα ανηλεή βομβαρδισμό πάνω στις θέσεις μας. Ένα βλήμα όλμου πέφτει πάνω στο στέκι-ταμπούρι του Γιάννη Λαφτσίδη του Ηλία, (συνώνυμο αδελφό μου) και του Κώστα Λαφτσίδη του Παπαϊωάννου και κυριολεκτικά τους διαμέλισε. Κομμάτια από τα βλήματα έπιασαν και τον Ηλία Λαφτσίδη και τραυμάτισαν πολύ άσχημα κι εμένα. Το δεξί μου χέρι αχρηστεύτηκε. Λιποθύμησα. Συνήλθα μόνο όταν ένα κλαδί δένδρου έπεσε πάνω μου, σπασμένο από τις οβίδες των όλμων, που έπεφταν σωρηδόν κατά πάνω μας κοσκινίζοντας κυριολεκτικά την πλαγιά. Φρικτή εικόνα πολέμου.

Ακατάπαυτος καταιγισμός πυρός προς όλες τις κατευθύνσεις. Η εικόνα μου θύμιζε το βορειοηπειρωτικό μέτωπο με τους εισβολείς Ιταλούς. Το φράγμα πυρός έκανε, κάθε μας μετακίνηση δύσκολη. Όμως εγώ σύρθηκα με φρικτούς πόνους μέχρι τους προσφιλείς μου νεκρούς. Αδελφός μου ο ένας, πρώτος ξάδερφος μου ο άλλος. Φίλησα τα παραμορφωμένα πρόσωπά τους. Δάκρυα κύλησαν στα μάτια μου. Άρπαξα το ματωμένο ντουφέκι μου κι άρχισα να σέρνομαι προς τα πίσω, αλλάζοντας θέση. Ο Στέφανος Καλπακίδης και ο Βασίλης Λαφτσίδης, που ήδη είχαν υποχωρήσει με είχαν για σκοτωμένο. Όταν μ’ αντίκρισαν ξεφώνισαν από τη χαρά τους. Έτρεξαν, με έσυραν στη θέση τους για σχετική ασφάλεια και καθάρισαν κι έδεσαν πρόχειρα τις πληγές μου. Αργότερα με μετέφεραν στο Σιδηρόνερο.

Όμως ο αγώνας συνεχίζονταν. Ο εχθρικός στρατός, παρά τις βαριές απώλειές του έπαιρνε νέες θέσεις μάχης. Το πυροβολικό τους έκαιγε τις πλαγιές και το δάσος προς την πλευρά μας. Εμείς, μη μπορώντας να σιγήσουμε τους πυροβολητές τους οι οποίοι έριχναν βροχηδόν τις οβίδες τους κατά πάνω μας, απλά αλλάζαμε συνέχεια θέσεις. Οι αντάρτες μας πυροβολούσαν με μανία πάνω στη γέφυρα και χτυπούσαν στο δρόμο τα νέα μηχανοκίνητα του εχθρού που έφταναν με νέες εφεδρείες. Τα ειδικά βλήματα για την καταστροφή των μηχανοκίνητων του εχθρού, που μας κατέβαζαν νεαροί Σιδηρονερίτες από τις αποθήκες μας, έκαναν θραύση. Θυμάμαι το Δήμο Γραμματικού, τον Ανέστη Δασούλα, τον Απόστολο Ρουμελιώτη, το Γρηγόρη Μανιάτη, το Λευτέρη Παπαδόπουλο, το Χρήστο Βραχίδη κι άλλα παιδιά, που μας έφερναν τα πυρομαχικά πάνω σε μουλάρια και γαϊδούρια μέχρι το πεδίο της μάχης. Τι γενναία ελληνόπουλα. Αλλά και οι γυναίκες, από το Σιδηρόνερο και το Οροπέδιο, περνώντας μέσα από τα ρέματα έφερναν νερό και φαγητό στους μπαρουτοκαπνισμένους υπερασπιστές και μαχητές της γέφυρας Παπάδων.»

Ο ηρωισμός των απλών χωρικών μαχητών να αλλάζουν συνεχώς θέσεις μέσα στον ορυμαγδό των οβίδων και το κροτάλισμα των οπλοπολυβόλων προκειμένου να έχουν στο στόχαστρό τους καλλίτερα τον εχθρό και συγχρόνως να αποφεύγουν τα βλήματα των όλμων, που έπεφταν βροχή, ήταν πέρα για πέρα μια πάρα πολύ θαρραλέα ενέργεια. Ήταν θα λέγαμε θράσος ανθρώπων που περιφρονούσαν το θάνατο. Ήταν απεγνωσμένη προσπάθεια να απωθηθεί το λεφούσι των εχθρών για να διατηρηθεί το κομμάτι αυτό της πατρίδας λεύτερο. Οι αντάρτες χωρικοί έγραφαν σελίδες ηρωισμού και αυτοθυσίας. Έγραφαν ιστορικές παρακαταθήκες εθνικής ανάτασης και πατριωτισμού για τις επόμενες γενιές, από τις πιο ωραίες του απλού λαού μας. Ενός λαού λεύτερου και ηρωικού, που πολεμούσε μόνο για την πατρίδα, για τη γη των πατέρων του, για την αξιοπρέπεια και την οικογένειά του.

Ο δεύτερος πυροβολητής μου, ο Γιώργος Κωφίδης του Βασιλείου, είκοσι μέτρα πιο ψηλά από μας, όταν σίγησε το πολυβόλο του Βασίλη Λαφτσίδη κατέβηκε με προσοχή να δει τι συμβαίνει. Όταν αντίκρισε τα πτώματα των αγαπημένων του ξαδέρφων και τον βαρύ τραυματισμό μου έβγαλε μια κραυγή άγριου θεριού. Πέταξε τα άρβυλά του, άρπαξε το οπλοπολυβόλο και ξυπόλητος κατέβηκε χαμηλότερα κι άρχισε όρθιος και ακάλυπτος να πυροβολεί και να προκαλεί τον εχθρό.

Πέσανε όλοι επάνω του να τον συγκρατήσουν, αλλά στάθηκε αδύνατο. Τον είχε πιάσει πολεμική υστερία. Πόση ώρα πολεμούσε σαν λιοντάρι, πόση ώρα επιτιμούσε και περιφρονούσε τον εχθρό σε μια απόσταση βολής όπλου, δεν μπορέσαμε να προσδιορίσουμε. Παρά τα κλάματα του γεμιστή του, του Γιώργου Λαφτσίδη και του τροφοδότη του Χαράλαμπου Λαφτσίδη να λυπηθεί τα νιάτα του και να συμπτυχτεί μαζί τους για να μη χαθεί άδικα, εκείνος τους παρότρυνε να φύγουν από κοντά του γιατί αυτός ήταν αποφασισμένος να πουλήσει ακριβά το τομάρι του. Το πείσμα, ο ηρωισμός και η επική τόλμη αυτού του λεοντόκαρδου παλικαριού δεν άργησαν να του χαρίσουν την αθανασία, τον ένδοξο θάνατο του ήρωα. Ο Γιώργος Κωφίδης του Βασιλείου πέρασε στην ελληνική ιστορία και στο πάνθεο των Ελλήνων ηρώων. Μια σφαίρα, από τις εκατοντάδες που περνούσαν πλάι του, τον βρήκε στο μέτωπο και τον άφησε νεκρό. Ένδοξος θάνατος Έλληνα αγωνιστή.

Πάνω στην πλαγιά, στις στροφές των Παπάδων, μια οβίδα όλμου βρίσκει και σκοτώνει και το Δημήτρη Μελήτο του Χρήστου, ένα λεβεντόπαιδο, ένα γενναίο παλικάρι, από τη Μεσολακκιά Σερρών. Σαρακατσάνος με κοπάδι στην περιοχή μας, με τέσσερα παιδιά και γυναίκα, άρπαξε το πολυβόλο κι από τη θέση αυτή προκαλούσε τους Βουλγάρους στρατιώτες στη γλώσσα τους.

Ήταν ένας ανδρείος άνδρας και πολύ τολμηρός ο Δημήτρης. Η φύση τον έκανε ελεύθερο, μέσα στην οποία ζούσε και δραστηριοποιούνταν. Υπεράσπιζε τη γη των προγόνων του, τη γη όπου τα κοπάδια του ζούσαν ελεύθερα σε μια έκταση από την Σκαλωτή μέχρι τους Παπάδες. Η φονική οβίδα τον βρήκε όρθιο στο στήθος, την ώρα που έβαζε με το πολυβόλο κατά των εχθρών του γένους μας και ενώ προωθούνταν οι Βούλγαροι στρατιώτες προς τη γέφυρα.

Αλλά είχαμε και πέμπτο νεκρό. Σε μια φυσική μετακίνηση του δίδυμου Γιάννη Τσαπανίδη του Χαραλάμπους και Σωκράτη Καλπακίδη, προκειμένου να περάσουν στη δεύτερη στροφή του δρόμου προς τις Παπάδες, θέσεις στις οποίες ήταν ταμπουρωμένοι και οι υπόλοιποι άνδρες του οπλαρχηγού Ηλία Σελαλμαζίδη, ο πρώτος έγινε στόχος των καραδοκούντων Βουλγάρων. Μια σφαίρα από τον καταιγισμό των εχθρικών πυρών τον βρίσκει στο πόδι. Συντριπτική είναι η πληγή. Αιμορραγεί. Αλλά αντί να ακολουθήσει τον συμπολεμιστή του, όσο μπορούσε να περπατήσει ή να συρθεί, κατεβαίνει προς τα κάτω, στο ποτάμι. Πηγαίνει προς το μύλο κάτω από τα πυρά των Βουλγάρων. Θέλει να πλύνει το βαθύ του τραύμα να κουρνιάσει εκεί κι από εκεί, ελπίζει, πως θα τον αναζητήσουν και θα τον πάρουν οι αντάρτες του Σιδηρονέρου. Φτάνει κάθιδρος και εξαντλημένος. Το πόδι του αιμορραγεί και πονάει πολύ. Το πλένει και το δένει πρόχειρα. Αλλά χάνει τις αισθήσεις του. Λιποθυμάει.

Οι σύντροφοί του ανύποπτοι ανέβηκαν την πλαγιά. Όταν είδαν πως έλλειπε από ανάμεσά τους σκέφτηκαν πως ίσως κάπου να είχε ταμπουρωθεί. Άλλωστε τώρα τα καταιγιστικά πυρά των Βουλγάρων δεν τους αφήνουν περιθώριο ούτε να κινηθούν και να τον αναζητήσουν. Θα περιμένουμε να βραδιάσει και θα κατέβουμε να τον βρούμε, είπαν. Όμως τα γεγονότα εξελίχτηκαν ραγδαία. Και δυστυχώς τον τραυματία τον συνέλαβαν πιο μπροστά οι Βούλγαροι στρατιώτες που είχαν προωθηθεί και τον βρήκαν αναίσθητο. Και πάνω στον αδύναμο τραυματισμένο ήρωα έδειξαν όλο το μίσος και το θηριώδες επίπεδό τους ως λαού. Δεν σεβάστηκαν ούτε ότι ήταν αιχμάλωτος και πληγωμένος. Τον βρήκαμε την επόμενη μέρα με εκατοντάδες λογχισμούς και κατακρεουργημένο από τους βαρβάρους εισβολείς.

Ο Μπάρμπα-Γιάννης αναστενάζει.

«Ήταν επικός ο αγώνας μας. Ήταν αγώνας ολίγων εναντίον πολλών. Έζησα από κοντά τους άνδρες μου. Και θαρρώ ότι πολέμησαν, πραγματικά, σαν ήρωες. Θυμάμαι τους συμμαχητές και τους συγχωριανούς μου. Αυτούς τους απλοϊκούς ανθρώπους, που είχαν όμως λιονταρίσια καρδιά και μεγάλη αγάπη στην πατρίδα. Στο χωριό μας ζούσαν απέριττοι κι ανώνυμοι. Σπάνια μιλούσαν για ιδανικά, για λευτεριά και για Ελλάδα. Εδώ, στη φωτιά της μάχης, κάθε τους κουβέντα ήταν πώς θα πολεμήσουν μέχρι το τέλος για την Ελλάδα και τα ιδανικά της φυλής μας.

Αλήθεια, πού έβρισκαν τη δύναμη και το πνεύμα. Ακόμη και σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, δεν μπόρεσα να δώσω εξήγηση. Ίσως η υπεράσπιση της γης μας, ο αμυντικός πόλεμος τον οποίο κάναμε για τα πάτρια, ίσως πάλι κάποιες αόρατες εσωτερικές δυνάμεις να μεταμορφώνουν και να γιγαντώνουν τον κάθε Έλληνα σε τέτοιες μεγάλες στιγμές του έθνους. Άλλη εξήγηση δεν βρίσκω.»

Η μάχη μαίνονταν και οι νεκροί και οι τραυματίες από βουλγαρικής πλευράς αυξάνονταν, σε στρατιώτες κι αξιωματικούς τους οποίους μετέφεραν εσπευσμένα στη Δράμα. Την μονομαχία του πυροβολικού κέρδισαν φαίνεται οι ολμιστές μας γιατί από τις 6 το απόγευμα οι Βούλγαροι αποσύρονται τρία χιλιόμετρα πίσω στο Νεστοχώρι. Η μονομαχία πυροβολικού περιορίστηκε μεταξύ Βουλγάρων από το Νεστοχώρι και των ολμιστών του Πέντσα πάνω στους Παπάδες.

---------------------

Σημείωση: (1) Γεννήθηκε το 1918 στην Αμισό του Πόντου. Παλικάρι δυνατό, μισούσε θανάσιμα τους Βουλγάρους οι οποίοι το 1942 αναίτια τον έπιασαν και τον κλείσανε στη φυλακή. Έφαγε ξύλο μέχρι να χάσει τις αισθήσεις του. Το βράδυ πήδησε από τον δεύτερο όροφο της φυλακής, αφόπλισε τον φρουρό και τόσκασε στο βουνό. Τη νύχτα έχασε τον προσανατολισμό του και μπήκε σε βουλγαρικό έδαφος από όπου όμως μετά από περιπέτειες επανήλθε στο Μποζ Δαγ και διέπρεψε με τον ηρωισμό του ως αντάρτης κι αργότερα ως καπετάνιος οπλαρχηγός. Υπηρέτησε στο στρατό με το βαθμό του ανθυπολοχαγού.

(Υπάρχει συνέχεια με πολλά συμβάντα κι άλλους αντάρτες από Τσαλ Δαγ, Μποζ Δαγ, κλπ Ίδε «Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ» ανέκδοτο βιβλίο Τηλ. Τσελεπίδη.)

 Επιμέλεια: Paul P Nounis

Καλημέρα σας καλή εβδομάδα με υγεία 💐🥂💐🥂💐🇬🇷👌

 

Οι διαφορετικές Πρωτοχρονιές: Ποιοι δεν άλλαξαν ακόμη χρόνο;

 

Για την πλειοψηφία του πληθυσμού της Γης η έλευση του νέου έτους αναμένεται σε λίγες εβδομάδες ή μήνες - Τα ημερολόγια που ακολουθούνταν ανά τον κόσμο.

Η χθεσινή ημέρα για δισεκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο ήταν μια ακόμη συνηθισμένη ημέρα. Ξύπνησαν το πρωί, πήγαν κανονικά στο γραφείο, επέστρεψαν το μεσημέρι, έφαγαν, ξεκουράστηκαν και το βράδυ αφού έπαιξαν με τα παιδιά τους ή χάζεψαν στην τηλεόραση, πήγαν για ύπνο. Ούτε αργία ήταν, ούτε ευχές για το νέο έτος αντάλλαξαν με συγγενείς και φίλους, ούτε δώρα έλαβαν. Κι αυτό γιατί πολύ απλά γι’ αυτούς κανένας χρόνος δεν άλλαξε. Από τα περίπου 7,59 δισεκατομμύρια που απαρτίζουν τον πληθυσμό της Γης, υπολογίζεται ότι τα περίπου 4 δισεκατομμύρια, δηλαδή πάνω από τα μισά, θα αναμένουν την έλευση της καινούργιας χρονιάς από μερικές εβδομάδες μέχρι αρκετούς μήνες ακόμη.

Αιτία είναι το γεγονός πως υπάρχει μια πλειάδα ημερολογίων και πολλές θρησκείες ή λαοί ακολουθούν το δικό τους που είναι εντελώς διαφορετικό από το δικό μας, βάσει του οποίου περάσαμε από το 2020 στο 2021.

Μην πάτε πολύ μακριά, ακόμη και στη χώρα μας συμβαίνει αυτό. Χιλιάδες Έλληνες Ορθόδοξοι Παλαιοημερολογίτες θα εορτάσουν την αλλαγή του χρόνου το βράδυ της Τετάρτης 13 Ιανουαρίου προς Πέμπτη 14 Ιανουαρίου 2021 αφού ακολουθώντας το Ιουλιανό ημερολόγιο έχουν μια απόκλιση 13 ημερών σε σχέση με το Γρηγοριανό που ακολουθεί η πλειοψηφία του δυτικού κόσμου. Παρεμπιπτόντως, το παλαιό ημερολόγιο ακολουθούν και οι μονές του Αγίου Όρους.

Η Πρωτοχρονιά αντιπροσωπεύει για όλους μας μια επανεκκίνηση. Αφήνουμε τον «γέρο χρόνο» πίσω μας και καλωσορίζουμε τον νέο με τα δώρα που μας ωθεί στο να βάλουμε νέους στόχους στη ζωή μας. Το πότε γίνεται αυτή η επανεκκίνηση, διαφέρει από τόπο σε τόπο και από περίοδο σε περίοδο. Για παράδειγμα πριν από περίπου 4.000 χρόνια οι Βαβυλώνιοι έκριναν σκόπιμο αυτή η νέα αρχή να γίνεται κάθε άνοιξη και ειδικότερα κατά το πρώτο νέο φεγγάρι μετά την εαρινή ισημερία που παρεμπιπτόντως φέτος αναμένεται το Σάββατο 20 Μαρτίου στις 11:37 το πρωί.

 

«Κάλαντα», ο γνωστός πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα 

που φιλοτεχνήθηκε το 1872 και ανήκει σε ιδιωτική συλλογή

Επί πολλά χρόνια οι Ρωμαίοι γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά την 1η Μαρτίου (σ.σ. ο Μάρτιος έχει πάρει το όνομά του από τον πολεμικό θεό Άρη, τον Mars). 

Την ημέρα εκείνη η «εσπερία δύσις» του Ταύρου (όταν δηλαδή ο αστερισμός του Ταύρου έδυε μαζί με τον Ήλιο) σήμαινε και την αρχή του νέου έτους. Έχετε αναρωτηθεί για ποιο λόγο π.χ. ο Οκτώβριος είναι ο 10ος μήνας του έτους αν και βάσει του ονόματός του, φέρει τον αριθμό οκτώ, είναι όγδοος μήνας; Γιατί πολύ απλά πρώτος μήνας του χρόνου ήταν ο Μάρτιος και μπορεί οι αιώνες να πέρασαν, ωστόσο οι ονομασίες των μηνών δεν άλλαξαν. Πάμε λοιπόν στα όσα ισχύουν σήμερα, όπου θα διαπιστώσουμε ότι τελικά η Πρωτοχρονιά, όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, είναι μια… κινητή εορτή.

Η πρωτοχρονιά στην Κίνα θα έρθει στις 12 Φεβρουαρίου

Περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού της Γης ζει στην αχανή Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η οποία αναμένεται να γιορτάσει το νέο έτος στις 12 Φεβρουαρίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ημερομηνία δεν είναι σταθερή και κάθε χρόνο διαφέρει γιατί βασίζεται στο αρχαίο ημερολόγιο της περιοχής που αναπτύχθηκε από τον πρώτο αυτοκράτορα Χουάνγκ Ντι το μακρινό 2.637 π.Χ. (ο επονομαζόμενος και «Κίτρινος αυτοκράτορας θεωρείται ο ιδρυτής του κινεζικού βασιλείου και ο ίδιος αναφέρεται πως έμεινε στον θρόνο για 100 χρόνια, από το 2.698 έως το 2.598 π.Χ.).

Το κινεζικό ημερολόγιο αποτελεί έναν συνδυασμό ηλιακού και σεληνιακού, βασιζόμενο μερικώς στις φάσεις της σελήνης. Βάσει αυτού, ένα κανονικό έτος έχει 12 σεληνιακούς μήνες, ενώ ένα δίσεκτο έτος έχει 13, ενώ σε αριθμό ημερών, το κανονικό έτος διαρκεί από 353 έως 355 ημέρες και ένα δίσεκτο από 383 έως 385 ημέρες. Γι’ αυτό το λόγο στο κινεζικό ημερολόγιο η Πρωτοχρονιά γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες που επαναλαμβάνονται κάθε 60 χρόνια. Βέβαια στην Κίνα για καθαρά εμπορικούς λόγους ισχύει και το Γρηγοριανό ημερολόγιο προκειμένου να υπάρχει καλύτερη συνεννόηση και επικοινωνία πρωτίστως με τις χώρες του δυτικού κόσμου.

Στις 10 Αυγούστου 2021 το νέο έτος για το ισλαμικό ημερολόγιο

Ο πρώτος μήνας του ισλαμικού ημερολογίου ονομάζεται Μουχαράμ αλ-Χαράμ και συνεπώς η πρώτη ημέρα του είναι η Πρωτοχρονιά για τους μουσουλμάνους. 

Η μέτρηση είναι εξίσου πολύπλοκη, τουλάχιστον με τα κριτήρια των χριστιανών και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το ημερολόγιο είναι σεληνιακό, όπερ σημαίνει ότι έχει 11 με 12 λιγότερες ημέρες σε σχέση με τι ηλιακό γρηγοριανό ημερολόγιο, παρά το γεγονός ότι αποτελείται και αυτό από 12 μήνες με συνολική διάρκεια 354 ημερών. Επαναλαμβάνεται δε, περίπου κάθε 33 χρόνια.

Πρωτοχρονιά λοιπόν είναι πάντα η πρώτη μέρα του μήνα Μοχαράμ. Πρόκειται για την ημέρα που σύμφωνα με τη θρησκεία ο προφήτης Μωάμεθ εξορίστηκε από τη Μέκκα και κατέφυγε στην κοντινή πόλη Μεδίνα όπου απέκτησε τον πρώτο πυρήνα πιστών. Αυτό συνέβη κατά τους μουσουλμάνους το έτος 622 μ.Χ. (κατά το γρηγοριανό ημερολόγιο). Με άλλα λόγια για το Ισλάμ το 622 μ.Χ. είναι το έτος 1 γνωστό και ως έτος Εγίρας. Οπότε οι χριστιανοί μπορεί να μπήκαμε στο 2021, ωστόσο οι μουσουλμάνοι διανύουν το έτος 1442 το οποίο ξεκίνησε στις 20 Αυγούστου 2020 και θα ολοκληρωθεί στις 9 Αυγούστου 2021. Άρα το έτος θα αλλάξει για το Ισλάμ την Τρίτη 10 Αυγούστου 2021 που ξεκινά ο ιερός μήνας Μουχαράμ αλ-Χαράμ.

Το Καλαντάρι του Ιανουαρίου από το 

Très riches heures du duc de Berry 

που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1440

Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το 2020 η ισλαμική Πρωτοχρονιά εορτάστηκε στις 20 Αυγούστου, το 2019 την 1η Σεπτεμβρίου, το 2018 στις 12 Σεπτεμβρίου, το 2017 στις 21 Σεπτεμβρίου, το 2016 στις 2 Οκτωβρίου, το 2015 στις 15 Οκτωβρίου, το 2014 στις 24 Οκτωβρίου και το 2013 στις 4 Νοεμβρίου. Πολλοί πιστοί τιμούν την ημέρα με νηστεία, ενώ άλλοι δίνουν στην Πρωτοχρονιά έναν περισσότερο εορταστικό τόνο.

Αξίζει να ειπωθεί ότι τη μουσουλμανική Πρωτοχρονιά τιμούν μουσουλμανικές χώρες όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, η Υεμένη, η Συρία, το Μαρόκο και η Ιορδανία, ενώ άλλες όπως η Τουρκία ακολουθούν το δυτικό ημερολόγιο σε παράλληλη χρήση με το ισλαμικό.

Τον Σεπτέμβριο θα αλλάξει το έτος για τους Εβραίους

Για τους Ισραηλινούς η 1η Ιανουαρίου 2021 ήταν απλώς η 17η Τεβετίχ του 5781. Το νέο έτος γι’ αυτούς αργεί πολύ ακόμη και διαρκεί παραπάνω από 24 ώρες. Φέτος για παράδειγμα, ο εορτασμός προγραμματίζεται για το χρονικό διάστημα από το απόγευμα της Δευτέρας 6 Σεπτεμβρίου 2021 έως το απόγευμα της Τετάρτης 8 Σεπτεμβρίου 2021.

Το εβραϊκό σύστημα χρονολόγησης έχει ως αφετηρία το έτος 3.761 π.Χ. το οποίο φέρεται ως έτος κτήσεως του κόσμο από τον Θεό. Με άλλα λόγια εντός του 2021 στο Ισραήλ η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού θα εορτάσει τη συμπλήρωση 5.781 χρόνων από την κτήση του κόσμου. Μάλιστα η Πρωτοχρονιά έχει έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα καθώς είναι περίοδος προσευχής και μετάνοιας για κάθε πιστό που θέλει να ζητήσει συγχώρεση από συγγενείς, γνωστούς και φίλους για τυχόν αμαρτίες που διέπραξε το προηγούμενο έτος. Στις συναγωγές διαβάζεται η ιστορία του γενάρχη των Ιουδαίων, του Αβραάμ, και ακούγεται ο θρηνητικός ήχους του σοφάρ, ενός τελετουργικού οργάνου από κέρας κριαριού που υπενθυμίζει τη θυσία του Αβραάμ, το γνωστό περιστατικό από την Παλαιά Διαθήκη όπου ο ίδιος δέχεται εντολή από τον Θεό να θυσιάσει τον γιό του Ισαάκ. Μια θυσία που σύμφωνα με τις Γραφές αναιρείται την τελευταία στιγμή με θεϊκή παρέμβαση.

Μια θρησκεία, τέσσερις πρωτοχρονιές για τους ινδουιστές

Η ινδουιστική πρωτοχρονιά συμβολίζει την αφύπνιση της Γης από τη χειμερία νάρκη και για το λόγο αυτό εορτάζεται πάντα σε ανοιξιάτικους μήνες. Για την πλειοψηφία των πιστών της τρίτης μεγαλύτερης θρησκείας στον κόσμο μετά τον χριστιανισμό και τον ισλαμισμό με περίπου ένα δισεκατομμύριο πιστούς, η Πρωτοχρονιά έρχεται στις 26 Μαρτίου. Ωστόσο στην Ινδία εορτάζεται σε τέσσερις διαφορετικές ημερομηνίες.  Η φυλή των Μαλαγιάλις για παράδειγμα, εορτάζουν την Vishu (την Πρωτοχρονιά δηλαδή) στις 14 Απριλίου.

Οι δε Ινδουιστές του Κασμίρ, εορτάζουν την Navreh, στις 10 Μαρτίου, ενώ οι κάτοικοι της Βεγγάλης, της ιστορικής περιοχής του βορειοανατολικού άκρου της νότιας Ασίας, στις 13 Απριλίου. Μάλιστα οι ινδουιστές, δεν έχουν μονάχα διαφορετικές ημερομηνίες για την έλευση του νέου έτους αλλά και διαφορετικά ημερολόγια κάνοντας ακόμη περισσότερο πολύπλοκη την αρχαιότερη υφιστάμενη θρησκεία του κόσμου.

 

Η αλλαγή του χρόνου συμπίπτει με την εαρινή ισημερία 

για τους Ιρανούς

Το περσικό ημερολόγιο εφαρμόζεται κυρίως στο Ιράν και το Αφγανιστάν. Είναι αστρονομικό ηλιακό και ξεκινάει κατά την εαρινή ισημερία. Με άλλα λόγια η Πρωτοχρονιά (η επονομαζόμενη Norooz) εορτάζεται στις 20 Μαρτίου, την πρώτη ημέρα της άνοιξης αφού συμβολίζει την αναγέννηση από τον θάνατο και την επικράτηση του καλού έναντι του κακού. Την τελευταία Παρασκευή του έτους που φεύγει (φέτος πέφτει στις 19 Μαρτίου), οι Ιρανοί συνηθίζουν να καθαρίζουν τα σπίτια τους, ενώ ξορκίζουν το κακό με φωτιές και πυροτεχνήματα.

Τέλος, εάν κάποιος θέλει να βρει το αντίστοιχο περσικό έτος έχοντας ως δεδομένο ένα έτος του Γρηγοριανού ημερολογίου, θα πρέπει να αφαιρέσει 621 χρόνια. Για παράδειγμα, το έτος 2007-2008 ήταν για το περσικό ημερολόγιο το έτος 1386, το έτος 2009-2010 αντιστοιχούσε με το έτος 1388, το έτος 2019-2020 με το 1398 και το έτος 2021-2022 με το έτος 1399, ενώ η εβδομάδα ξεκινά το Σάββατο και τελειώνει την Παρασκευή.

Με καθυστέρηση 13 ημερών

Οι παλαιοημερολογίτες ακολουθούν το Ιουλιανό ημερολόγιο το οποίο ίσχυε επισήμως στην Ελλάδα έως το 1924 και έχει 13 ημέρες διαφορά από το Γρηγοριανό. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος για όσους ακολουθούν το παλαιό ημερολόγιο (τους αυτοαποκαλούμενους Γνήσιους Έλληνες Χριστιανούς – Γ.Ο.Χ.) θα αλλάξει το βράδυ της 13ης προς την 14η Ιανουαρίου. Θυμίζουμε ότι το Ιουλιανό ημερολόγιο ακολουθούν μεταξύ άλλων οι ιερές μονές και οι σκήτες του Αγίου Όρους, παρά το γεγονός ότι ανήκουν δογματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως).

 https://www.newsbeast.gr/greece/arthro/6963301/oi-diaforetikes-protochronies-poioi-den-allaxan-akomi-chrono

Ο λόγος που σπάμε ρόδι την Πρωτοχρονιά

Πώς ξεκίνησε το έθιμο και τι συμβολίζει

Πρώτη μέρα του νέου έτους και σε πολλά σπίτια σπάνε το ρόδι. Ένα έθιμο που βαστά μέχρι σήμερα και σε πολλούς φέρνει θύμισες των παιδικών χρόνων. Έχετε, όμως, αναρωτηθεί γιατί ο νοικοκύρης του σπιτιού την Πρωτοχρονιά και μετά την επιστροφή στο σπίτι από την εκκλησία σπάει το ρόδι; Και γιατί συγκεκριμένα, ρόδι.

Αρχικά, η ροδιά κατείχε ανέκαθεν μια ιδιαίτερη θέση στις αντιλήψεις των ανθρώπων, αφού θεωρείται πως συμβολίζει τον πλούτο και τη γονιμότητα. Μάλιστα, «το σπάσιμο του ροδιού» είναι ένα πανάρχαιο έθιμο του λαού μας, το οποίο λέγεται πως ξεκίνησε από την Πελοπόννησο, και στη συνέχεια διαδόθηκε σε κάθε γωνιά της Ελλάδας οπότε και συνεχίζεται μέχρι και σήμερα.

Σύμφωνα με το έθιμο, την Πρωτοχρονιά η οικογένεια έβαζε τα καλά της και πήγαινε στην εκκλησία για τη λειτουργία. Ο νοικοκύρης του σπιτιού είχε μαζί του το ρόδι και γυρνώντας στο σπίτι έπρεπε να χτυπήσει την πόρτα και να του ανοίξουν. Έτσι θα ήταν ο πρώτος που θα έμπαινε στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό (με το δεξί πάντα) σπάζοντας το ρόδι και λέγοντας «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος..».

Βέβαια σήμερα το έθιμο δεν είναι συνήθως στην αρχική του μορφή. Αλλά σίγουρα αυτό που έχει διατηρηθεί είναι το σπάσιμο του ροδιού που συνδέεται άμεσα με την δοξασία που το αναγάγει σε σύμβολο καλοτυχίας.

Το ρόδι έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα καθώς πίστευαν ότι οι κόκκοι του συμβόλιζαν την αφθονία και τη γονιμότητα. Στην ελληνική μυθολογία είναι το φρούτο που δένει την Περσεφόνη με το βασίλειο του Κάτω Κόσμου και το έμβλημα των Ελευσίνιων μυστηρίων.

 https://www.baby.gr/babyzine/woman/o-logos-poy-spame-rodi-tin-protochronia/27913/?nbexternal

Ήθη και έθιμα παραμονής και ανήμερα της Πρωτοχρονιάς στην Ελλάδα

 

Η παραμονή και η πρώτη ημέρα κάθε καινούργιου χρόνου όπως σε όλο τον κόσμο έτσι και στην Ελλάδα γιορτάζεται με τον δικό της ξεχωριστό αλλά και μοναδικό τρόπο. Σας δίνουμε μια μικρή γεύση από κάποια σημεία της Ελλάδας από έθιμα που επικρατούν, αλλά και φαγητά που θα μπορεί να δοκιμάσει κάποιος. Υπάρχουν φυσικά πολύ περισσότερα και όχι απλά να τα διαβάσετε αλλά θα ήταν καλύτερα να τα απολαύσετε και από κοντά και να διασκεδάσεται.

Σάμος, η «προβέντα» και τα “μουλιστρίνα”
Εκτός από την βασιλόπιτα, οι γυναίκες της Σάμου φτιάχνουν και την «προβέντα». Πρόκειται για ένα πιάτο με γλυκά που «κρίνει» τη νοικοκυροσύνη της Σαμιώτισσας. Απαραίτητο «συστατικό» κάθε σπιτιού είναι το σπάσιμο του ροδιού και το σκόρπισμα των σπόρων του ώστε να γεμίσει το σπίτι ευτυχία και υγεία, ενώ οι τυχεροί που θα κάνουν ποδαρικό, παίρνουν τα «μπουλιστρίνα», το γνωστό σε όλους μας χαρτζιλίκι.

Θάσος, το σκόρπισμα των φύλλων
Πρόκειται για ένα πολύ παλιό έθιμο κατά τη διάρκεια του οποίου όλοι κάθονται γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ’ αναμμένα κάρβουνα, φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή, χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

Καβάλα, Ψέλνουν τα κάλαντα ανάβοντας φωτιές
Ένα πολύ παλιό έθιμο, προερχόμενο από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας: τα αγόρια που θα φύγουν στρατιώτες τη νέα χρονιά, συγκεντρώνουν μεγάλες στοίβες από ξύλα στην πλατεία. Την παραμονή ανάβουν μια μεγάλη φωτιά και ψέλνουν τα κάλαντα. Με το που ο δείκτης δείξει δώδεκα, ξεκινά το παραδοσιακό γλέντι με τσίπουρο και γλυκά. Σε άλλες περιοχές της Καβάλας, το μικρότερο μέλος της οικογένειας μεταφέρει μια πέτρα στο εσωτερικό του σπιτιού για να είναι στέρεο και γερή η οικογένεια, ενώ τα μικρότερα παιδιά κάνουν «ποδαρικό» σε όλα τα σπίτια του κάθε οικισμού, μπαίνοντας με το δεξί. Για την καλή τύχη που φέρνουν, ανταμείβονται από τους ιδιοκτήτες με δώρα και γλυκά.

Καρδίτσα
Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς οι περισσότερες νοικοκυρές του Νομού φτιάχνουν την βασιλόπιτα ή αετόπιτα στην οποία βάζει μέσα και ένα κέρμα. Αφού ο αφέντης του σπιτιού, βγάλει από ένα κομμάτι για τον Χριστό, την Παναγία και τον Άγιο Βασίλειο τα μέλη της οικογένειας παίρνουν το δικό τους κομμάτι και αναζητούν σε αυτό το κέρμα.

Στις 5 Ιανουαρίου παραμονές των Θεοφανίων συναντάμε ακόμη και σήμερα τα Ρογκάτσια ή Ρογκατσάρια. Ένα έθιμο που οι ρίζες του χάνονται στην αρχαιότητα. Οι συμμετέχοντες, ντυμένοι με προβιές ζώων και ζωσμένοι με κουδούνια, τριγυρίζουν το χωριό και λένε τα κάλαντα, διαφορετικά για τον καθένα,με διάθεση πειράγματος και σατιρισμού. Πίσω ακολουθούν “ο γαμπρός με τη νύφη” και στο τέλος έρχεται ο “παπάς” που διώχνει αυτούς τους “καλικάντζαρους”. Το έθιμο παραμένει ζωντανό στο Νεοχώρι, στο Μεσενικόλα, στο Μορφοβούνι και στο Κρυονέρι.

Ανατολική Μακεδονία, oι «Μωμόγεροι»
Με ρίζες από τον Πόντο, οι «Μωμόγεροι» αναβιώνουν κάθε χρόνο στους Σιταγρούς και στα Πλατανιά της Δράμας. Πρόκειται για ένα είδος λαϊκού παραδοσιακού θεάτρου, όπου οι πρωταγωνιστές μιμούνται γεροντικά πρόσωπα, εξ΄ου και η ετυμολογία της λέξης «μωμόγερος» από το μίμος+ γέρος.

Ξάνθη, πρασόπιτα, όπως λέμε βασιλόπιτα
Οι οικογένειες ανοίγουν φύλλο και παρασκευάζουν μια πίτα με πράσο, κιμά και μπαχαρικό κύμινο. Η πίτα ψήνεται σε παραδοσιακό ταψί, το οποίο ονομάζεται «σινί».

Ηράκλειο Κρήτης, η μπουγάτσα και η «καλή χέρα»
Κάθε χρόνο η Πρωτοχρονιά στην Κρήτη συνοδεύεται από μεγάλη κατανάλωση μπουγάτσας. Για το σκοπό αυτό, σε όλους τους δρόμους του Ηρακλείου στήνονται υπαίθριοι πάγκοι για να είναι γλυκιά η πρώτη γεύση που θα πάρουν οι κάτοικοι του νησιού. Όσο για το χαρτζιλίκι; αυτό ονομάζεται «καλή χέρα» και ρέει άφθονο!

Αγιοβασιλιάτικα Καραβάκια στην Χίο
Στην πόλη της Χίου την παραμονή της Πρωτοχρονιάς υπάρχει ένα έθιμο, τα αγιοβασιλιάτικα καραβάκια. Σύμφωνα με αυτό, όποιες ενορίες επιθυμούν, κατασκευάζουν (βάσει μακέτας) πλοία, -πολεμικά ή εμπορικά- σε σμίκρυνση. 
Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και ως προς την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ οι ομάδες, το πλήρωμα, του κάθε πλοίου τραγουδούν κάλαντα.

Τα πρωτοχρονιάτικα έθιμα των Ελλήνων
Τα έθιμα που κατά κανόνα τηρούνται την πρώτη μέρα του χρόνου στην χώρα μας χαρακτηρίζονται από την ποσότητα και την ποικιλία.
Τα περισσότερα από αυτά σχετίζονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με την τύχη όπως είναι το ποδαρικό, το ρόδι και η χαρτοπαιξία. Μια άλλη κατηγορία είναι τα αμιγώς εορταστικά όπως είναι τα πυροτεχνήματα και η διασκέδαση, ενώ τέλος υπάρχουν και κάποια που τείνουν να εξαλειφθούν όπως οι κολόνιες, το σφάξιμο του χοίρου και η κρεμμύδα για γούρι.
Φυσικά, κύρια θέση σε αυτά έχει η βασιλόπιτα, έθιμο το οποίο τελείται ευλαβικά από την συντριπτική πλειοψηφία της ελληνικής οικογένειας.

Η Βασιλόπιτα
Αναμφισβήτητα το κατεξοχήν Πρωτοχρονιάτικο έθιμο είναι η βασιλόπιτα, που ειρήσθω εν παρόδω, τη συναντάμε σε ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο με αρκετές βέβαια παραλλαγές. Οι παραλλαγές αυτές έχουν να κάνουν κυρίως με την σύσταση της.
Έτσι σε κάποια μέρη είναι κέικ ή τσουρέκι, σε άλλα αλμυρή ή γλυκιά πίτα με φύλλα ενώ σε κάποια άλλα είναι ψωμί σαν το Χριστόψωμο. Διαφορές στις Βασιλόπιτες συναντάμε και στην διακόσμηση που φέρουν. Κοινό στοιχείο πάντως της διακόσμησης είναι ένας σταυρός και η αναγραφή του έτους. Σε όλες πάντως τις περιπτώσεις Βασιλόπιτα είναι στρογγυλή και μέσα της κρύβει ένα φλουρί.
Η βασιλόπιτα είναι συνδυασμός του «εορταστικού άρτου» και του «μελιπήκτου» των αρχαίων προσφορών, τόσο προς τους θεούς όσο και προς τους νεκρούς ή τους κακούς δαίμονες για την εξασφάλιση της υγείας, της καλής τύχης και της ευλογίας του Αγίου Βασιλείου.
Στην πλειοψηφία τους οι Έλληνες κόβουν τη βασιλόπιτα αμέσως μετά την αλλαγή του χρόνου. Σε μερικές όμως, περιοχές της Ελλάδας η Βασιλόπιτα κόβεται στο μεσημεριανό τραπέζι, ανήμερα του Αγίου Βασιλείου την 1η Ιανουαρίου. Όποτε πάντως και αν κοπεί, ακολουθείται το ίδιο εθιμοτυπικό: Ο νοικοκύρης την σταυρώνει τρεις φορές με ένα μαχαίρι και μετά αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο είναι του Χριστού, το δεύτερο της Παναγίας, το τρίτο του Αγίου Βασιλείου, το τέταρτο του σπιτιού και ακολουθούν τα κομμάτια των μελών της οικογένειας με σειρά ηλικίας.

Πυροτεχνήματα
Τα τελευταία χρόνια έχουν καθιερωθεί τα πυροτεχνήματα στις κεντρικές πλατείες των πόλεων. Είναι με ευθύνη και διοργάνωση των δημοτικών αρχών που επίσης φροντίζουν για τον εορταστικό στολισμό των πόλεων, αλλά και τη διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων για την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Η Καλή Χέρα
Συνηθίζεται να δίνεται ένα χρηματικό ποσό σαν δώρο σε παιδιά που θα επισκεφτούν κάποιο σπίτι την Πρωτοχρονιά. Συνήθως πρόκειται για τα εγγόνια ή τα ανίψια.
Μερικές δεκαετίες παλιότερα, η «καλή χέρα» ήταν το μόνο δώρο που έπαιρναν τα παιδιά την Πρωτοχρονιά και σε πολλές περιπτώσεις ήταν απλά ένα κέρασμα μιας κι ούτε χρήματα υπήρχαν πολλά, αλλά ούτε μαγαζιά με παιγνίδια.
Στα όμορφα Επτάνησα, ανάμεσα στο Ιόνιο πέλαγος και την Αδριατική θάλασσα, χαίρονται με ξεχωριστό τρόπο τις ημέρες του Δωδεκαημέρου. Οι άνθρωποι γιορτάζουν πηγαίνοντας στην εκκλησία, τρώγοντας, πίνοντας, τραγουδώντας αλλά και κάνοντας αστεία ο ένας στον άλλο.

Το Ποδαρικό
Πολλοί άνθρωποι είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί ακόμα και σήμερα σχετικά με το ποιος θα κάνει ποδαρικό στο σπίτι τους, δηλαδή ποιος θα μπει πρώτος στο σπίτι τους τον καινούριο χρόνο.
‘Έτσι, από την παραμονή λένε σε κάποιο δικό τους άνθρωπο, που τον θεωρούν καλότυχο και γουρλή, να έρθει την Πρωτοχρονιά να τους κάνει ποδαρικό. Πολλές φορές προτιμούν ένα μικρό παιδί για να κάνει ποδαρικό, γιατί τα παιδιά είναι αθώα και στην καρδιά τους δεν υπάρχει η ζήλια κι η κακία.

Οι Κολόνιες
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς το βράδυ, οι κάτοικοι της πόλης γεμάτοι χαρά για τον ερχομό του Νέου Χρόνου κατεβαίνουν στο δρόμο κρατώντας μπουκάλια με κολόνια και ραίνουν ο ένας τον άλλο τραγουδώντας:” Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς να σας ειπούμε Χρόνους Πολλούς.” Και η τελευταία ευχή του χρόνου που ανταλλάσσουν είναι “Καλή Αποκοπή” δηλαδή “με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό το χρόνο”. “Πάλιν ακούσατε άρχοντες πάλι να σας ειπούμε ‘Oτι και αύριο εστί ανάγκη να χαρούμε και να πανηγυρίζομεν περιτομήν Κυρίου, την εορτήν του Μάκαρος Μεγάλου Βασιλείου”.
Οι παλιοί Αθηναίοι περίμεναν τον ‘Aη Βασίλη από το βράδυ της παραμονής με ολάνοιχτες τις πόρτες των σπιτιών τους και επειδή σύμφωνα με την παράδοση, θα ήταν… κουρασμένος και πεινασμένος από το μακρινό ταξίδι του, έστρωναν ένα μεγάλο τραπέζι και το φόρτωναν με τα πιο εκλεκτά γλυκίσματα και φαγητά για να τον φιλοξενήσουν… γύρω από το τραπέζι αυτό μαζευόταν το βράδυ της παραμονής όλη η οικογένεια και περίμενε για ν’ αρχίσει το φαγοπότι. … Τα μεσάνυχτα έσβηναν τις λάμπες τους κι έδιωχναν με γιουχαΐσματα τον παλιό χρόνο, πετώντας πίσω του στο δρόμο ένα παλιοπάπουτσο.
Τα παιδιά κρεμούν, την παραμονή της πρωτοχρονιάς, τα παπούτσια και τις κάλτσες τους στα παράθυρα ή στο τζάκι περιμένοντας να περάσει ο ‘Aη Βασίλης να τα γεμίσει δώρα.
Στις Κυκλάδες θεωρούν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την πρωτοχρονιά. Επίσης θεωρούν καλό σημάδι αν έρθει στην αυλή τους περιστέρι τη μέρα αυτή. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό τους κοράκι τους βάζει σε σκέψεις μελαγχολικές ότι τάχα τους περιμένουν συμφορές…

Το ρόδι
“Χίλιοι μύριοι καλογέροι σ’ ένα ράσο τυλιγμένοι”. Τι είναι;
Το ρόδι είναι σύμβολο αφθονίας, γονιμότητας και καλής τύχης. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας κρεμούσαν στο κάθε σπίτι, από το φθινόπωρο, ένα ρόδι. Μετά τη Μεγάλη Λειτουργία της Πρωτοχρονιάς το πετούσαν με δύναμη στο κατώφλι για να σπάσει σε χίλια κομμάτια κι έλεγαν: “Χρόνια Πολλά! Ευτυχισμένος ο καινούριος χρόνος!” Το έθιμο του ροδιού της πρωτοχρονιάς διατηρείται και σήμερα. Την ώρα που αλλάζει ο χρόνος στην εξώπορτα του σπιτιού πετάνε και σπάνε ένα ρόδι και μπαίνουν μέσα στο σπίτι με το δεξί πόδι κάνοντας το ποδαρικό, ώστε ο καινούργιος χρόνος να τα φέρει όλα δεξιά, καλότυχα.

Το χριστουγεννιάτικο στεφάνι
Αποτελούμενο κυρίως από γκι, κουκουνάρια και έναν τεράστιο κόκκινο φιόγκο, συνηθίζει να στολίζει τα σπίτια μας τα Χριστούγεννα. Πρόκειται για κυκλικές κατασκευές, αποτελούμενες από λουλούδια, φύλλα και πολλές φορές φρούτα, που χρησιμοποιούνται ως στολίδια, κρεμιούνται στον τοίχο ή στην πόρτα και άλλοτε τοποθετείται στο γιορτινό τραπέζι.
Όπως είναι γνωστό, τα έθιμα των Χριστουγέννων προέρχονται από τον παραδοσιακό εορτασμό της Γέννησης του Χριστού, που μετέπειτα συνδυάστηκε και με τους εορτασμούς του χειμερινού ηλιοστασίου στην Αρχαία Ρώμη.
Από την αρχαιότητα, συνηθίζονταν να ανταλλάσσουν δώρα και να στολίζουν τα σπίτια με γκι σε μορφή στεφάνου ως επί το πλείστον.
Τα στεφάνια, με τα οποία στολίζουμε τα σπίτια μας σήμερα, έχουν κυκλική μορφή γιατί συμβολίζουν την αιωνιότητα. Πιστεύεται ότι φέρνουν ευτυχία για τη νέα χρονιά που έρχεται. Πολλές φορές, επάνω τους τοποθετούνται και κεριά, που συμβολίζουν τον ήλιο στο χειμερινό ηλιοστάσιο, ενώ το γκι, οι κόκκινοι καρποί του και τα κουκουνάρια συμβολίζουν το θέρο.
Τα χριστουγεννιάτικα στεφάνια κοσμούν διάφορα μέρη του σπιτιού, τόσο στο εσωτερικό του όσο και στο εξωτερικό του. Σε πολλά σπίτια μάλιστα συναντάμε αυτό το σύμβολο της γονιμότητας και της αιωνιότητας και μέσα και έξω.

Διασκέδαση
Όλη την περίοδο των γιορτών ο κόσμος βγαίνει περισσότερο τα βράδια κι η κίνηση στα μπαρ και τα κλαμπ είναι αυξημένη. Ειδικά το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς γίνεται το αδιαχώρητο μετά τα μεσάνυχτα κι η κίνηση στους δρόμους είναι τέτοια που τα αυτοκίνητα προχωρούν σημειωτόν. Η διασκέδαση συνεχίζεται μέχρι την ανατολή του ήλιου.

Το γεύμα της παραμονής

Είναι ένα έθιμο που διατηρείται μέχρι και σήμερα, έχοντας πάρει όμως έναν πιο κοσμικό χαρακτήρα. Στην παλιά Αθήνα περίμεναν τον Αϊ-Βασίλη από το βράδυ της παραμονής με ορθάνοιχτες τις πόρτες των σπιτιών τους. Επειδή όμως θα ήταν κουρασμένος και πεινασμένος από το μακρινό ταξίδι του, έστρωναν το πιο πλούσιο τραπέζι τους με τα πιο εκλεκτά εδέσματα για να τον φιλοξενήσουν. Τα μεσάνυχτα έσβηναν τις λάμπες τους κι έδιωχναν με γιουχαΐσματα τον παλιό χρόνο, πετώντας πίσω του ένα παλιοπάπουτσο. Στις μέρες μας το έθιμο στις πόλεις τηρείται κάπως απλοποιημένο (πάντα στρώνεται το βράδυ της παραμονής το πιο πλούσιο τραπέζι της χρονιάς και σβήνουμε τα φώτα προκειμένου να υποδεχτούμε το νέο χρόνο), ενώ στην επαρχία ακολουθούν πιο πιστά το έθιμο.

Το σφάξιμο του χοίρου
Ένα παλιό έθιμο, που η πρόοδος και οι σύγχρονες ευκολίες το έχουν σβήσει, είναι το σφάξιμο του χοίρου. Κάθε οικογένεια μεγαλώνει στην αυλή του σπιτιού ένα χοίρο για να το σφάξει τις μέρες των γιορτών. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς η νοικοκυρά έβραζε σ’ ένα καζάνι πολύ νερό.
Ο χασάπης με τη βοήθεια και άλλων αντρών έσφαζε το χοίρο. Μετά το σφάξιμο και το καθάρισμα του από τις τρίχες με κοχλαστό νερό, έσχιζαν το χοίρο και τον χώριζαν σε κομμάτια: κεφάλι, πόδια, έντερα, χοιρομέρια κλπ.
Την ουροδόχο κύστη, τη «φούσκα» του χοίρου την καθάριζαν, τη φούσκωναν και την έδιναν στα παιδιά για να παίξουν. Τα έντερα τα έπλεναν καλά και τα έβαζαν στο ξύδι. Ψιλοκομμένα κομμάτια κρέας χοίρου τα έβαζαν για οχτώ μέρες στο κρασί και στη συνέχεια γέμιζαν μ’ αυτά τα έντερα φτιάχνοντας τα λουκάνικα.
Τα λουκάνικα και τα κρέατα του χοίρου αφού τα κρέμαγαν σ’ένα κοντάρι, τα κάπνιζαν σε φωτιά από σχοινιές, μερσινιές και ξισταρκές για να στεγνώσουν. Μετά τα κρεμούσαν στον ήλιο για να ξεραθούν καλά. Από το κρέας του χοίρου έτρωγαν όλο το χρόνο.

Η γεμιστή γαλοπούλα 
Έχει πάντα μια ξεχωριστή θέση στο γιορτινό μας τραπέζι.
Πρόκειται για ένα έθιμο που έχουν υιοθετήσει πολλές χώρες του κόσμου, ενώ λέγεται ότι το έθιμο έφεραν πρώτοι στην Ευρώπη οι Ισπανοί το 1824 μ.Χ από το Μεξικό και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ισπανία, τη Γαλλία και την Αγγλία.
Από πολύ παλιά υπήρχε το έθιμο να σερβίρεται στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι πουλερικό και κυρίως χήνα. Πίστευαν πως η χήνα είναι πτηνό του Ήλιου και όποιος την έτρωγε εξασφάλιζε την προστασία του.
Η γαλοπούλα καθιερώθηκε ως το κατεξοχήν γιορτινό φαγητό γιατί θεωρείτο ένα ασυνήθιστο πουλερικό και μαγειρευόταν μόνο σε μεγάλες γιορτές.
Αρκετά παλαιότερα, στην Ελλάδα, η γαλοπούλα μαγειρευόταν μόνο την Πρωτοχρονιά. Φτιαχνόταν ως εξής:  κότα ή «κούρκο» (γαλοπούλα) γεμιστό με κάστανα, καρύδια, σταφίδες, κιμά, κρεμμύδι πιπέρι και μαϊντανό, όλα καβουρδισμένα.

Κρεμμύδα για Γούρι
Το σκυλοκρέμμυδο ή κρεμμύδα (Scilla maritima) είναι συνηθισμένο φυτό στην Κρήτη. Φυτρώνει άγριο και μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Τα ζώα δεν το τρώνε γιατί έχει δηλητήριο, που μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό από επαφή. Ακόμα και να το βγάλεις απ’ τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική του δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι’ αυτό την πρωτοχρονιά κρεμούν σκυλοκρέμμυδο στα σπίτια τους. Πρόκειται για αρχαίο έθιμο καλοτυχίας που αναφέρεται ήδη από τον 6 ο αιώνα π.Χ. Σήμερα τείνει να εγκαταλειφθεί.

Χαρτοπαιξία
Αγαπημένο έθιμο των Ελλήνων τις μέρες της Πρωτοχρονιάς είναι να δοκιμάζουν την τύχη τους. Εκτός από το κρατικό Λαχείο που κληρώνει 10.000.000 τη Πρωτοχρονιά, υπάρχει επίσης η χαρτοπαιξία και τα ζάρια σε καφενεία, λέσχες και σπίτια.
Στα σπίτια είναι έθιμο να παίζονται χαρτιά το βράδυ της Παραμονής της Πρωτοχρονιάς περιμένοντας την αλλαγή του χρόνου. Τα ποσά συνήθως είναι χαμηλά, τέτοια που να προσφέρουν απλά μια φιλική διασκέδαση χωρίς να στενοχωρούν τους χαμένους.

 http://oinoi.gr/

Επιμέλεια:Paul P Nounis

Ὁ Βίος τοῦ Ἁγίου Βασιλείου, Ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας Καππαδοκίας, τοῦ Μεγάλου

Ὁ Μέγας Βασίλειος, μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες μορφὲς τῆς Ἐκκλησίας, γεννήθηκε περὶ τὸ 330 μ.Χ. στὴν Καισάρεια τῆς Καππαδοκίας. Ὁ πατέρας του Βασίλειος ἦταν ρήτορας, ἐγκατεστημένος στὴ Νεοκαισάρεια τοῦ Πόντου καὶ ἦταν υἱὸς τῆς Μακρίνης, ἡ ὁποία ὑπέστει πολλὰ μετὰ τοῦ συζύγου της κατὰ τὸν διωγμὸ τοῦ Μαξιμίνου γιὰ τὴν πίστη τους στὸν Χριστό. Ἡ Μακρίνα ἦταν μαθήτρια τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργοῦ καὶ διετέλεσε ἡ πρώτη στὴν πίστη διδάσκαλος τοῦ ἐγγονοῦ της Βασιλείου.

Ἡ μητέρα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ὀνομαζόταν Ἐμμέλεια, καταγόταν ἀπὸ τὴν Καππαδοκία, ἦταν θυγατέρα Μάρτυρος, εὐλαβέστατη καὶ πολὺ φιλάνθρωπη. Ἀπὸ τὸν γάμο της μὲ τὸν Βασίλειο γεννήθηκαν ἐννέα παιδιά, ἀπὸ τὰ ὁποία τὰ τέσσερα ἦταν ἀγόρια. Τὸ πρωτότοκο παιδὶ τους ἦταν ἡ Μακρίνα, ἡ ὁποία μετὰ τὸν θάνατο τοῦ μνηστῆρα της, ἐπιδόθηκε στὴν ἄσκηση. Ἀπὸ τὰ τέσσερα ἀγόρια, τρεῖς ἔγιναν Ἐπίσκοποι, ὁ Βασίλειος στὴν Καισάρεια, ὁ Γρηγόριος στὴ Νύσσα καὶ ὁ Πέτρος στὴ Σεβαστεία. Ὁ Ναυκράτιος πέθανε νέος, σὲ ἡλικία 27 ἐτῶν. Πρὸ τοῦ Πέτρου γεννήθηκε ἡ Θεοσεβία.

Ὁ Μέγας Βασίλειος ἔλαβε τὴν πρώτη χριστιανικὴ διαπαιδαγώγησή του ἀπὸ τὴ μητέρα καὶ τὴ γιαγιά του καὶ διδάχθηκε τὰ πρῶτα γράμματα ἀπὸ τὸν πατέρα του στὴν πατρίδα του. Σπούδασε στὶς σχολὲς τῆς Καισαρείας τῆς Καππαδοκίας καὶ τοῦ Βυζαντίου, ὅπου «ηὐδοκίμει σοφιστῶν τε καὶ φιλοσόφων τοὶς τελειοτάτοις», καὶ τέλος «εἰς τᾶς χρυσᾶς Ἀθήνας», ποὺ τότε ἦταν τὸ κέντρο τῆς ρητορικῆς καὶ στὴν ὁποία ἤκμαζαν οἱ σοφιστὲς Ἰμέριος, Προαιρέσιος καὶ ἄλλοι καὶ ὅπου συνέρρεαν ἀπὸ παντοῦ μαθητές, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ μετέπειτα αὐτοκράτορας Ἰουλιανός, τὸν ὁποῖον ὁ ὑπέρμετρος θαυμασμός του πρὸς τὴν ἐθνικὴ σοφία παρέσυρε στὸν πόλεμο κατὰ τῆς Ὀρθοδοξίας.

Ἐκεῖ βρισκόταν ἤδη καὶ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Ναζιανζηνός, μετὰ τοῦ ὁποίου συνδέθηκε μὲ στενὴ φιλία. Εἶναι χαρακτηριστικοὶ οἱ λόγοι τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου γιὰ τὸν ἱερό του σύνδεσμο μὲ τὸν Μέγα Βασίλειο : «Τὰ πάντα ἦμεν ἀλλήλοις, ὁμόστεγοι, ὁμοδίαιτοι, συμφυεῖς… ἴσαι μὲν ἐλπίδες ἦγον ἠμᾶς, πράγματος ἐπιφθωνοτάτου τοῦ λόγου, φθόνος δὲ ἀπήν, ζῆλος δὲ ἐσπουδάζετο, ἀγὼν δ’ ἀμφοτέροις, οὒχ ὅστις αὐτὸς τὸ πρωτεῖον ἔχοι, ἀλλ’ ὅπως τῷ ἐτέρῳ τούτου παραχωρήσειεν. Μία μὲν ἀμφοτέρους ἐδόκει ψυχή, δυὸ σώματα φέρουσα, ἐν δ’ ἀμφοτέροις ἔργον: ἡ ἀρετὴ καὶ τὸ ζῆν πρὸς τᾶς μελλούσας ἐλπίδας, πρὸς ὃ βλέποντες καὶ βίον καὶ πρᾶξιν ἅπασαν ἀπηυθύνομεν».

Ὁ Βασίλειος διδάχθηκε στὴν Ἀθῆνα ρητορική, φιλοσοφία, ἀστρονομία, γεωμετρία καὶ ἰατρική. Ἐπέστρεψε στὸν Πόντο, περὶ τὸ 356 μ.Χ., καὶ βαπτίσθηκε Χριστιανὸς ὑπὸ τοῦ Ἐπισκόπου Καισαρείας Διανίου.

Στὴν συνέχεια μετέβη στὴν Αἴγυπτο, Μεσοποταμία, Παλαιστίνη καὶ Συρία, γιὰ νὰ γνωρίσει τοὺς ἀσκητὲς καὶ καθηγητὲς τῆς ἐρήμου. Τότε, ἀφοῦ διένειμε καὶ αὐτὸς τὰ ὑπάρχοντά του στοὺς πτωχούς, μόνασε στὸν Πόντο, κοντὰ στὸν Ἴρι ποταμό, ἀσκούμενος στὴ μελέτη καὶ τὴν προσευχή.

Ἀργότερα τὸ 362 μ.Χ., χειροτονήθηκε πρεσβύτερος ἀπὸ τὸν Ἐπίσκοπο Καισαρείας Εὐσέβιο, ἀλλὰ μετὰ ἀπὸ λίγο ἀναγκάστηκε νὰ φύγει στὸν Πόντο, λόγω τοῦ φθόνου τοῦ Ἐπισκόπου Εὐσεβίου. Ὁ Γρηγόριος συμβίβασε τὰ πράγματα μεταξὺ τῶν δυὸ ἀνδρῶν καὶ ὁ Μέγας Βασίλειος ἐπέστρεψε τὸ 365 μ.Χ., γιὰ νὰ βοηθήσει τὸν Ἐπίσκοπο Εὐσέβιο στὸν ἀγῶνα του κατὰ τῶν Ἀρειανῶν. Ἔγινε ἔτσι «σύμβουλος ἀγαθός, παραστάτης δεξιός, τῶν θείων ἐξηγητής, τῶν πρακτέων καθηγητής, γήρως βακτηρία, πίστεως ἔρεισμα».

Τὸ ἔτος 370 μ.Χ., μετὰ τὸ θάνατο τοῦ Εὐσεβίου, ἐξελέγη Ἐπίσκοπος Καισαρείας, παρὰ τὶς σφοδρὲς ἀντιδράσεις τῶν Ἀρειανῶν. Σὲ καιρὸ λιμοῦ προσέφερε στοὺς πάσχοντες κάθε εἴδους βοήθεια. Ἀγκάλιασε τοὺς γέροντες, τὰ παιδιά, τὶς γυναῖκες καὶ τοὺς ἄνδρες, τοὺς ἀσθενεῖς καὶ φρόντιζε καθημερινὰ γιὰ τὴν τροφή τους. Οἰκοδόμησε κοντὰ στὴν Καισάρεια ἕνα συγκρότημα πτωχοκομείου καὶ νοσοκομείου, τὴ Βασιλειάδα, ποὺ ἔγινε τὸ ταμεῖο τῆς εὐσέβειας καὶ τῆς ἀγάπης.

Κατὰ τὰ χρόνια τῆς ἐπισκοπικῆς του διακονίας εἶχε νὰ ἀντιπαλέψει κατὰ πολλῶν δυσχερειῶν. Ὁ αὐτοκράτορας Οὐάλης ἐαποφάσισε νὰ εἰσάγει μὲ τὴν βία στὴν Καππαδοκία τὸν Ἀρειανισμό. Γι’ αὐτό, τὸ 372 μ.Χ., ἔστειλε τὸν ἔπαρχο Μόδεστο, γιὰ νὰ πείσει τὸν Ἅγιο νὰ δεχθεῖ τὶς κακοδοξίες τῶν αἱρετικῶν. Μάταια προσπάθησε νὰ πείσει τὸν Μέγα Βασίλειο μεταχειριζόμενος κάθε μέσο: δήμευση τῆς περιουσίας, ἐξορία, βασανιστήρια, θάνατο. Ὁ Βασίλειος σὲ ἀπάντηση δήλωσε, ὅτι δὲν φοβᾶται ἀφοῦ περιουσία δὲν εἶχε, παρὰ μόνο λίγα παλαιὰ ἐνδύματα καὶ λίγα βιβλία, ἐξορία δὲν φοβᾶται, διότι ἡ γῆ ποὺ κατοικεῖ δὲν εἶναι ἰδιοκτησία του καὶ στὸν κόσμο αὐτὸ εἶναι πάροικος καὶ παρεπίδημος, τὰ βασανιστήρια δὲν τὸν πτοοῦν, διότι τὸ ἀσθενικό του σῶμα δὲν μπορεῖ νὰ ἀντέξει σὲ αὐτά, τὸ δὲ θάνατο θεωρεῖ ὡς εὐεργέτη, διότι αὐτὸς θὰ τὸν ὁδηγήσει νωρίτερα κοντὰ στὸν Θεό. Ὁ Μόδεστος ἐξεπλάγη ἀπὸ τὴν Πνευματικὴ γενναιοψυχία τοῦ Ἁγίου καὶ ἐπέστρεψε ἄπρακτος. Ἀκόμη καὶ ὁ ἴδιος ὁ αὐτοκράτορας Οὐάλης, ὅταν ᾖλθε στὴν Καισάρεια καὶ ἀντιλήφθηκε τὸ μεγαλεῖο τοῦ Βασιλείου, τὸν ἄφησε ἀνενόχλητο στὸν ἐπισκοπικό του θρόνο. Στὸ σημεῖο αὐτὸ ἀξίζει νὰ ἀναφέρουμε τὴν μαρτυρία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου γιὰ τὸν Μέγα Βασίλειο: Ἦταν ἡμέρα τῶν Θεοφανείων. Πέλαγος λαοῦ ἐγέμιζε τὸν ναό. Ἡ ψαλμῳδία καὶ ἡ εὐκοσμία τοῦ βήματος ἦταν ἀγγελικὴ μᾶλλον, παρὰ ἀνθρώπινη. Καὶ ὁ Μέγας Βασίλειος προτεταγμένος τοῦ λαοῦ, ὄρθιος, ἀκλινὴς κατὰ τὸ σῶμα καὶ τὴν ὄψη καὶ τὴν διάνοια, «ἐστλωμένος τῷ Θεῷ καὶ τῷ βήματι». Καὶ ὁ αὐτοκράτορας Οὐάλης μπροστὰ στὸ θέαμα αὐτὸ καὶ στὸ ἄκουσμα «κατεβροντήθη».

Μὲ τὸν ἀνεκτίμητο αὐτὸ πλοῦτο τῶν ἀρετῶν του καθοδήγησε τὸ ποίμνιο τοῦ Χριστοῦ καὶ κοσμημένος μὲ αὐτὲς ἐξεδήμησε πρὸς Κύριον, τὸ 378 μ.Χ., λίγο μετὰ τὸν θάνατο τοῦ αὐτοκράτορα Οὐάλεντος, σὲ ἡλικία 48 ἐτῶν.

Ὅταν πλησίαζε ἡ ὥρα νὰ παραδώσει τὴν ἁγία του ψυχὴ στὸν Θεό, προσῆλθαν στὴν κλίνη του ὅλοι σχεδὸν οἱ Χριστιανοὶ τῆς πόλεως. Ἐκεῖνος τοὺς δίδασκε καὶ τοὺς εὐλογοῦσε. Προσευχόμενος στὸν Κύριο εἶπε: «Εἰς χεῖρας Σου Κύριε, παραθήσομαι τὸ πνεῦμα μου», καὶ κοιμήθηκε. Στὴν ἐξόδιο ἀκολουθία συμμετεῖχαν μυριάδες λαοῦ καὶ τόσος ἦταν ὁ συνωστισμός, ὥστε πολλοὶ πέθαναν «ἐκ τῆς τοῦ ὠθισμοῦ βίας καὶ συγκλονήσεως». Ἡ Σύναξη τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἐτελεῖτο στὸ ναὸ τῆς Ἁγίας Σοφίας (Μεγάλη Ἐκκλησία). Ναὸς ἀφιερωμένος στὸν Ἅγιο Βασίλειο ὑπῆρχε στὸ παλάτι τῶν Βυζαντινῶν αὐτοκρατόρων κατὰ τὸν 10ο αἰῶνα καὶ σὲ αὐτὸν ἐκκλησιαζόταν ὁ αὐτοκράτορας τὴν 1η Ἰανουαρίου μέχρι τῆς ἀπολύσεως τοῦ Εὐαγγελίου. Ὁ ἀδελφὸς τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης, παραβάλλει αὐτὸν πρὸς τὰ πρόσωπα τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τὸν Προφήτη Ἠλία καὶ τὸν Σαμυήλ, τὸν Ἀπόστολο Παῦλο καὶ τὸν Ἰωάννη τὸν Πρόδρομο.

 

Ὁ Μέγας Βασίλειος κατέλιπε πλῆθος σπουδαιοτάτων συγγραμμάτων, ἀπὸ τὰ ὁποία, εὐτυχῶς, τὰ περισσότερα διασώθηκαν μέχρι σήμερα. Γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία τὸ μεγαλύτερο ἔργο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου εἶναι ἡ Θεία Λειτουργία αὐτοῦ, ποὺ τελεῖται καὶ σήμερα σὲ καθορισμένες ἡμέρες τοῦ λειτουργικοῦ ἔτους: τὴν ἡμέρα τῆς μνήμης τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, τὶς παραμονὲς τῶν τριῶν μεγάλων Δεσποτικῶν ἑορτῶν, Χριστουγέννων, Θεοφανείων καὶ Πάσχα (Μέγα Σάββατο), τὶς πέντε Κυριακὲς τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς καὶ τὴ Μεγάλη Πέμπτη. Κατὰ παλαιότερη διάταξη, ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἐτελεῖτο καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴ τῆς Πεντηκοστῆς καὶ κατὰ τὴν ἑορτὴ τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ.

Τὸ πρῶτο δογματικὸ ἔργο, τὸ ὁποῖο συνέγραψε ὁ Ἅγιος, ἔχει τὸν τίτλο «Ἀνατρεπτικὸς τοῦ ἀπολογητικοῦ τοῦ δυσσεβοὺς Εὐνομίου». Περίφημα εἶναι καὶ τὰ ἀσκητικά, τὰ δογματικά, τὰ παιδαγωγικὰ συγγράμματα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, ὡς καὶ τὰ κηρύγματα, οἱ ὁμιλίες καὶ οἱ ἐπιστολὲς αὐτοῦ. Μέσα ἀπὸ αὐτὰ καταδεικνύεται ὅτι ὁ Μέγας Βασίλειος ἦταν στὴν πραγματικότητα ὀργανωτὴς τῆς κοινωνικῆς καὶ ἠθικῆς διδασκαλίας τῆς Ἐκκλησίας, στηρίζοντας τὴν ἠθικὴ δεοντολογία του, κυρίως στὴν Ἁγία Γραφὴ καὶ εἰδικότερα στὴν Παλαιὰ Διαθήκη. Ἡ Ἁγία Γραφὴ γιὰ τὸν Μέγα Βασίλειο ἦταν τὸ ὑπέρτατο δογματικὸ κριτήριο καὶ ἀποτελοῦσε καθ’ ἑαυτὴν μυστήριο θείας οἰκονομίας καὶ ἀνθρώπινης σωτηρίας. Γι’ αὐτὸ καὶ θεωροῦσε τὴν Ἁγία Γραφὴ ὡς θεόπνευστο βιβλίο, προερχόμενο ἐκ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ κατὰ συνέπεια θεωροῦσε ἀπαραίτητο γιὰ τὴν ὀρθὴ κατανόηση τοῦ περιεχομένου αὐτῆς τὸ χάρισμα τῆς πνευματικῆς διακρίσεως. Ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς, κατὰ τὸν Μέγα Βασίλειο, πρέπει νὰ γίνεται μὲ βαθειὰ πίστη καὶ μέσα στὴν κοινότητα τῶν πιστῶν. Ἡ ἑρμηνεία δὲ αὐτῆς ἀπέβλεπε κυρίως στὴν οἰκοδομὴ τῶν πιστῶν καὶ τὴ σωτηρία αὐτῶν. Γι’ αὐτὸ ἡ παράδοση τῆς πίστεως, ὅπως αὐτὴ παραδόθηκε ἀπὸ τοὺς Ἀποστόλους, ἦταν ἀπαραίτητος ὁδηγὸς στὴν ἑρμηνεία καὶ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς.

Πηγή: http://www.apostoliki-diakonia.gr/gr_main/eortologio/eortologio.asp?file=jan/1.htm#2

Λίγα θαυμαστά γεγονότα από τον βίο του Αγίου

Ιουλιανός ο Παραβάτης

Όταν ο Ιουλιανός ο παραβάτης,  ο ασεβής και διώκτης των Χριστιανών, θέλησε να πάει στην Περσία να πολεμήσει πέρασε κοντά από την Καισαρεία. Ο Άγιος Βασίλειος γνωρίζοντας τον από την Αθήνα όπου ήταν συμφοιτητές πήγε μαζί με τον λαό να τον τιμήσει. Ο Ιουλιανός απαίτησε να του δωρίσει, αφού ο Άγιος δεν είχε τίποτε άλλο, τρεις από τους κριθαρένιους άρτους του. Ο Άγιος το έκανε και ο Ιουλιανός διέταξε τους υπηρέτες να ανταμείψουν τη δωρεά και να δώσουν χόρτο από το λειβάδι. Ο Άγιος Βασίλειος βλέποντας την καταφρόνηση του βασιλιά του είπε «εμείς, βασιλιά ότι μας ζήτησες από κείνο που τρώμε σου το προσφέραμε κι εσύ μας αντάμειψες από κείνο που τρως». Τότε ο Ιουλιανός θύμωσε πάρα πολύ και απείλησε, ότι όταν θα επιστρέψει από την Περσία νικητής, θα κάψει την πόλη και τον λαό θα τους πάρει δούλους. Όσο για τον ίδιο τον Άγιο Βασίλειο θα τον ανταμείψει όπως πρέπει.

Ο Άγιος Βασίλειος όταν πήγε στην πόλη ζήτησε από το λαό να μαζέψουν ότι πολύτιμο είχαν και να το αποθηκεύσουν κάπου έως ότου επιστρέψει ο φιλοχρήματος Ιουλιανός για να του το προσφέρουν. Ίσως κι έτσι κατευνάσουν την οργή του.

Όταν έμαθε ότι επιστρέφει ο άφρων βασιλιάς, ο Άγιος Βασίλειος ζήτησε από τους πολίτες  να προσευχηθούν και να νηστεύσουν τρεις μέρες. Μετά όλοι μαζί ανέβηκαν στο δίδυμον όρος της Καισαρείας όπου στη μια από τις δύο κορυφές ήταν ο ναός της Υπεραγίας Θεοτόκου. Εκεί προσευχόμενος ο Άγιος είδε σε οπτασία, μια μεγάλη ουράνια στρατιά, να κυκλώνει το όρος και στη μέση να κάθεται σε θρόνο μια γυναίκα (η Παναγία) και να δοξάζεται, η οποία γυναίκα είπε στους αγγέλους να της φέρουν τον Μερκούριο για να φονεύσει τον Ιουλιανό, τον εχθρό του υιού της. Έπειτα είδε τον Μάρτυρα Μερκούριο να φθάνει οπλισμένος μπροστά στην βασίλισσα των Αγγέλων κι όταν εκείνη τον πρόσταξε αυτός να φεύγει γρήγορα. Κατόπιν προσκάλεσε τον Άγιο Βασίλειο και του έδωσε ένα βιβλίο που ήταν γραμμένη όλη η δημιουργία της κτίσεως κι έπειτα του ανθρώπου. Στην αρχή του βιβλίου ήταν η επιγραφή «Είπε» και στο τέλος του βιβλίου εκεί που έγραφε για την πλάση του ανθρώπου ήταν η επιγραφή «Τέλος». Μόλις είδε την οπτασία αυτή ο Άγιος ξύπνησε.

Το νόημα της οπτασίας του βιβλίου, ήταν ότι ο Άγιος Βασίλειος έγραψε, όντως, ερμηνεία στην Εξαήμερον του Μωϋσέως στην οποία διηγείται, πως ο Θεός εποίησε τον ουρανό, την γη, τον ήλιο, την σελήνη, τη θάλασσα, τα ζώα και όλα τα αισθητά κτίσματα. Όταν όμως, έμελλε να γράψει και για την έβδομη ημέρα κατά την οποία ο Θεός έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, τότε ο Μέγας αυτός Άγιος άφησε την τελευταία του πνοή στη γη και πήγε στους ουρανούς να συναντήσει τον Κύριον του που με δύναμη  αγάπησε και που γι' Αυτόν μέσα σε πολύ σύντομο διάστημα που έζησε έπραξε τόσα πολλά και τόσο μεγάλα. Το έργο του συμπλήρωσε κατόπιν ο αδελφός του ο Άγιος Γρηγόριος ο Αρχιεπίσκοπος Νύσσης, που έγραψε για την έβδομη ημέρα της πλάσεως του ανθρώπου.

Όταν ο Άγιος είδε την οπτασία, πήγε στην πόλη με μερικούς κληρικούς, στο Ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Μερκουρίου, όπου μη βρίσκοντας το λείψανο του Αγίου και τα όπλα του που φυλάσσονταν στον Ναό έναν αιώνα αφότου μαρτύρησε επί της βασιλείας του Βαλεριανού και Βαλερίου, κατάλαβε τι είχε συμβεί κι έτρεξε αμέσως στο λαό να τους ειδοποιήσει ότι ο άφρων Ιουλιανός φονεύθηκε.

Βλέποντας το θαύμα οι Χριστιανοί και την παρρησία του Αγίου Βασιλείου δεν θέλησαν να πάρουν πίσω την περιουσία που είχαν αποθηκεύσει για τον τύραννο Ιουλιανό. Ο Άγιος όμως αφού τους επαίνεσε για την πράξη τους, το ένα τρίτο του ποσού τους το έδωσε και τα υπόλοιπο ποσό το διέθεσε για να κτίσουν πτωχοτροφεία, ξενοδοχεία, νοσοκομεία, γηροτροφεία και ορφανοτροφεία.

Ουάλης

Μετά τον Ιουλιανό τον παραβάτη, βασίλευσε ο θεοσεβής Ιοβιανός μόνο για ένα χρόνο και κατόπιν τη βασιλεία παρέλαβαν ο Ουαλεντιανός και ο αδελφός του Ουάλης που ήταν αιρετικός, οπαδός του Αρειανισμού και διώκτης των Ορθοδόξων Χριστιανών. Ο Ουάλης αφού πήρε με το μέρος του όλους τους επισκόπους, θέλησε να κάμψει και τον Μέγα Βασίλειο που έμαθε ότι ήταν ανένδοτος. Έστειλε δύο δικούς του ανθρώπους, οι οποίοι με απειλές προσπάθησαν να αποδεχθεί ο Άγιος τις αιρετικές και βλάσφημες δοξασίες του Αρείου. Ο ένας, μάλιστα ο άρχοντας Μόδεστος αφού γύρισε άπραγος στον βασιλιά του είπε ότι, ευκολότερο είναι να μαλακώσει κανείς το σίδηρο παρά την γνώμη του Βασιλείου. Ακούγοντας αυτά ο βασιλιάς Ουάλης θέλησε να πάει ο ίδιος στον Μέγα Βασίλειο. Αυτό και έκανε. Ήταν η μεγάλη εορτή των Θεοφανείων, όταν έφθασε ο βασιλιάς στον Ναό. Εκεί είδε την τάξη και την ησυχία των Χριστιανών που παρακολουθούσαν, τον Άγιο Βασίλειο να τους διδάσκει, σεμνός, απέριττος, με λόγο δυνατό, γεμάτο σοφία και χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο βασιλιάς έδειξε να μετανιώνει κι αφού μίλησε με τον Άγιο, έφυγε.

Οι Αρειανοί Αρχιερείς, όμως και πάλι μετέβαλαν τη γνώμη του βασιλιά και τον έπεισαν να εξορίσει τον Άγιο. Όρισε τότε ο βασιλιάς να συντάξουν ένα κείμενο με την απόφαση της εξορίας του Αγίου. ‘Ομως, βλέποντας ότι το χέρι εκείνου που θα έγραφε την απόφαση της εξορίας, ξεράθηκε και το ίδιο του το παιδί αρρώστησε βαριά, κάλεσε τον Άγιο να προσευχηθεί. Και κείνος μόνο που είδε το παιδί το ίασε. Και τον Μόδεστο, ακόμη γιάτρευσε που και κείνος κινδύνευε  να πεθάνει. Αυτά είδε ο βασιλιάς και γύρισε στο θρόνο του.

Ο βασιλιάς Ουάλης αργότερα, θέλησε να χωρίσει την επαρχία της Καππαδοκίας σε δύο επαρχίες, με έδρα την Καισάρεια στη μία και τα Τύανα στην άλλη. Οι επίσκοποι αιρετικοί όπως ήταν βρήκαν ευκαιρία, γιατί συνέχεια φιλονικούσαν με τον Άγιο Βασίλειο να χωρίσουν και τις Μητροπόλεις σε δύο, ορίζοντας δικό τους Μητροπολίτη στα Τύανα. Τότε ο Άγιος με ταπείνωση τους είπε ότι η Εκκλησία δεν έχει υποχρέωση να ακολουθεί την βασιλεία, αλλά η βασιλεία την Εκκλησία, ούτε είναι πρέπον να χωρίζουν οι Μητροπολίτες, οι μιμητές του Χριστού επειδή χώρισαν οι έπαρχοι. Δεν τον άκουσαν όμως οι επίσκοποι και όρισαν Μητροπολίτη Τυάνων κάποιον Άνθιμον. Κι όχι μόνο αυτό αλλά έκλεψαν και κάποια κτήματα του Ναού του Αγίου Ορέστου που ήταν στη δικαιοδοσία του Αγίου Βασιλείου. Ο Άγιος ως μιμητής Χριστού, ειρήνευσε και αρκέσθηκε στην επαρχία της Καισαρείας. Βλέποντας ο Θεός την υπομονή του, σύντομα τιμώρησε τον Μητροπολίτη Τυάνων  Άνθιμον και ενώθηκαν και πάλι οι επαρχίες. Τότε είναι καθώς λένε ότι χειροτόνησε ο Άγιος Βασίλειος τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο Επίσκοπο στα Σάσιμα.

Αργότερα πάλι, με περίσσιο θράσος οι Αρειανοί επίσκοποι και με την άδεια του βασιλιά Ουάλη εκδίωξαν τον Ορθόδοξο Αρχιερέα της Νίκαιας και τους Χριστιανούς της πόλης και κατέλαβαν τον Μητροπολιτικό Ναό. Τότε έδρασε γι' άλλη μια φορά ο Μέγας αυτός Άγιος της Εκκλησίας μας και αφού πήρε την άδεια του βασιλιά να διευθετήσει όπως αυτός ήθελε με τον τρόπο του, αρκεί να είναι δίκαιος και για τα δύο μέρη, έφθασε στη Νίκαια και είπε να σφραγίσουν τον Ναό και οι Ορθόδοξοι και οι Αρειανοί και αφού προσευχηθούν πρώτα οι οπαδοί του Αρείου, εάν ανοίξουν οι πύλες να πάρουν αυτοί τον Ναό, εάν όμως όχι να προσευχηθούν οι Ορθόδοξοι και εάν ανοίξουν οι πύλες να τους δοθεί και πάλι ο Ναός εάν όχι να πάει στους Αρειανούς. Συμφώνησαν όλοι και περισσότερο οι Αρειανοί αφού πλεονεκτούσαν στη περίπτωση που δεν άνοιγαν οι πύλες. Έτσι κι έγινε. Προσευχήθηκαν πρώτα οι Αρειανοί, για τρεις ημέρες. Πώς να τους ακούσει ο Υιός του Θεού, όταν αυτοί τον υβρίζουν; Οι πύλες και βέβαια έμειναν κλειστές. Μετά προσευχήθηκαν οι Ορθόδοξοι με τον Άγιο Βασίλειο στο Ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Διομήδους, που ήταν κοντά στον Μητροπολιτικό Ναό. Κατόπιν ο Άγιος Βασίλειος με όλο το πλήθος των Ορθοδόξων Χριστιανών πήγαν στο Μητροπολιτικό Ναό και όταν ακούσθηκε  ο Μέγας Βασίλειος να λέει «Ευλογητός ο Θεός των Χριστιανών εις τους αιώνας των αιώνων», έσπασαν οι μοχλοί και οι κλειδαριές και οι πύλες άνοιξαν. Μετά από αυτό το θαύμα ο Ναός επανήλθε στους Ορθοδόξους και πολλοί από τους πιστούς του Αρείου έγιναν Ορθόδοξοι.

Οσιος Εφραίμ ο Σύρος

Μαθαίνοντας ο Όσιος Εφραίμ ο Σύρος, τα θαύματα του Αγίου Βασιλείου, παρακάλεσε τον Θεό να του αποκαλύψει ποιος είναι ο Άγιος. Είδε τότε στήλη πυρός που έφθανε μέχρι τον ουρανό και άκουσε μια φωνή να λέει «Εφραίμ, Εφραίμ, καθώς την πυρίνην ταύτην στήλην, τοιούτος είναι ο Μέγας Βασίλειος». Τότε γρήγορα έφυγε από την έρημο παίρνοντας μαζί του ένα διερμηνέα που να μιλάει την Ελληνική και Συριακή γλώσσα και πήγε να βρει τον Άγιο Βασίλειο. Έφθασε την ημέρα της εορτής των Θεοφανείων, όταν την ώρα εκείνη λειτουργούσε ο Μέγας Βασίλειος και βλέποντας ο Όσιος Εφραίμ τα λαμπρά και πολύτιμα άμφια τα οποία φορούσε ο Άγιος Βασίλειος, θέλησε να φύγει γιατί νόμιζε ότι μάταια πήγε. Τότε έστειλε, ο Άγιος Βασίλειος ένα διάκονο να βρει στη δυτική πύλη τον Όσιο Εφραίμ και να τον φέρει στο ιερό. Ο Όσιος δεν θέλησε να πάει λέγοντας στον διάκονο, ότι μάλλον πλανήθηκε ο Αρχιερέας, γιατί αυτοί είναι ξένοι. Έστειλε πάλι τον διάκονο ο Άγιος Βασίλειος λέγοντας του να του πει «Κύριε Εφραίμ, ελθέ εις το Άγιον Βήμα, διότι σε καλεί ο Αρχιεπίσκοπος». Κατάλαβε έτσι ο Όσιος ότι στήλη πυρός ήταν ο Μέγας Βασίλειος και πήγε στο Άγιο Βήμα και αφού τον ασπάσθηκε συνομίλησε μαζί του για πνευματικά θέματα και θεία νοήματα.

Μια χάρη σου ζητώ, Άγιε Δέσποτα του είπε μέσω του διερμηνέα του ο Όσιος εφραίμ, να προσευχηθείς στον Κύριο μας να μου χαρίσει το Πανάγιο Πνεύμα την δύναμη να μιλήσω Ελληνικά. Προσευχήθηκε ο Άγιος Βασίλειος μαζί με τον Όσιο Εφραίμ και να το θαύμα. Ο Όσιος πραγματικά μίλησε Ελληνικά. Κατόπιν ο Άγιος Βασίλειος εχειροτόνησε τον Όσιο Εφραίμ Ιερέα και τον διερμηνέα του Διάκονο.

Μιμητής Χριστού

Όταν κάποτε παρατήρησε τον τοπικό άρχοντα για μία αδικία που έκανε σε μια χήρα γυναίκα, κι αφού ο άρχοντας δεν συμμορφώθηκε, αναγκάσθηκε ο Άγιος να του πει, ότι όπως έμενε ασυγκίνητος στις εκκλήσεις αυτής της αδικημένης γυναίκας έτσι κάποιοι θα μένουν ασυγκίνητοι όταν αυτός ο ίδιος θα έχει την ανάγκη τους. Έτσι έγινε όταν ο βασιλιάς του έδειξε την οργή του, οδηγώντας τον σιδηροδέσμιο οι στρατιώτες του στις πόλεις για να πληρώσει τις αδικίες που είχε κάνει. Τότε κατάλαβε την πρόρρηση του αγίου και παρακάλεσε τον Άγιο Βασίλειο και  τον Θεό να τον λυπηθεί. Ο αμνησίκακος Άγιος προσευχόμενος στον Θεό και μόνο με την ευχή του ηρέμησε το βασιλιά και μετά από έξι μέρες αφ' ότου ο δυστυχής άρχοντας παρακάλεσε τον Άγιο Βασίλειο έφθασε γράμμα από το βασιλιά όπου τον ελευθέρωνε. Μ' αυτό τον τρόπο συνετίσθηκε ο άρχοντας κι αναγνώρισε την καλωσύνη του Αγίου τον οποίο κι ευχαρίσθησε. Και στη γυναίκα που είχε αδικήσει έδωσε διπλάσιο το ποσό.

Προς το τέλος της επίγειας πορείας του, καθώς μετέβαινε στην Εκκλησία, μία αμαρτωλή γυναίκα έπεσε στα πόδια του ρίχνοντας ένα γράμμα στο οποίο έγραψε τις αμαρτίες της, γιατί ντρεπόταν η ίδια να τις ξεστομίσει και κλαίγοντας παρακαλούσε τον Άγιο να το διαβάσει και να συγχωρήσει τις αμαρτίες της. Ο Άγιος την παρηγόρησε, και είπε ότι μόνο ο Κύριος συγχωρεί τις αμαρτίες μας. Φιλεύσπλαχνος, όπως ήταν, κρατούσε το γράμμα σ' όλη τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας. Στο τέλος κάλεσε τη γυναίκα και της επέστρεψε το γράμμα. Εκείνη μόλις το άνοιξε δεν βρήκε τίποτε γραμμένο, παρά μόνο ένα σημείο όπου αναφέρει ένα θανάσιμο αμάρτημά της. Κλαίγοντας πάλι τον παρακαλούσε να την λυπηθεί και να προσευχηθεί και πάλι στο Θεό να τη συγχωρήσει. Ο Άγιος Βασίλειος τότε της είπε να πάει αμέσως στην έρημο να βρει τον Όσιο Εφραίμ και να δεηθεί αυτός, στον Θεό για το αμάρτημα της. Η γυναίκα χωρίς να χρονοτριβήσει με την ευχή του Αγίου πήγε αμέσως στην έρημο. Εκεί βρήκε τον Όσιο Εφραίμ κι αφού του διηγήθηκε την ιστορία της, τον παρακάλεσε θερμά.
Ο Όσιος όμως της αρνήθηκε, λέγοντας της να πάει στον Άγιο Βασίλειο όπου οι δικές του δεήσεις έσβησαν τις αμαρτίες της έτσι αυτός πάλι μπορεί να δεηθεί στον Κύριο και για τη μία αμαρτία που έμεινε. Να το κάνει σύντομα όμως γιατί ο Άγιος σε λίγο πεθαίνει. Εκείνη μόλις το άκουσε έφυγε τρέχοντας να προλάβει ζωντανό τον Άγιο. Όταν έφθασε, όμως η δύστυχη βρήκε το φέρετρο του και πλήθος κόσμου πάνω του. Έκλαιγε και φώναζε, ρίχνοντας το γράμμα στα πόδια του Αγίου είπε σε όλους την ιστορία. Κλαίγοντας έλεγε ότι ο Άγιος μπορούσε να δεηθεί και γι' αυτή την αμαρτία αλλά την έστειλε σε άλλον. Ένας Ιερέας τότε θέλησε να δει στο γράμμα για ποια αμαρτία μιλούσε η γυναίκα. Και τότε να το θαύμα. Δεν υπήρχε στο γράμμα τίποτε γραμμένο.
Κατά την τελευταία μέρα πάλι της ζωής του ο Άγιος και Μέγας Βασίλειος έκανε Χριστιανό τον Εβραίο γιατρό και φίλο του Ιωσήφ καθώς και όλη του την οικογένεια  με θαυμαστό τρόπο. Αφού ο γιατρός τον επισκέφθηκε, ρώτησε ο Άγιος να του πει πόσες ώρες του μένουν. Αυτός πιάνοντας τον σφυγμό του, του είπε ότι μένουν λίγες ώρες, κι ότι στη δύση του ηλίου θα πεθάνει. Ο Άγιος τότε του είπε ότι αν ζήσει μέχρι την επόμενη ημέρα τι θα κάνει. Ο Ιωσήφ του είπε ότι αν συμβεί κάτι τέτοιο να πεθάνει ο ίδιος. Καλά το λες του είπε ο Άγιος να πεθάνεις την αμαρτία και να ζήσεις εν Χριστώ. Δέχθηκε ο Ιωσήφ γιατί ήταν αδύνατο με τους φυσικούς νόμους να συνέβαινε κάτι τέτοιο. Όταν έφυγε ο Εβραίος, προσευχήθηκε ο Άγιος Βασίλειος στον Θεό να του παρατείνει τη ζωή και για να δώσει την πραγματική ζωή στο φίλο του Ιωσήφ και στην οικογένεια του και για να προλάβει να έρθει εκείνη η δυστυχισμένη γυναίκα, που έστειλε στην έρημο στον Όσιο Εφραίμ. Ο Θεός άκουσε τη δέηση του αγαπημένου δούλου του. Την επόμενη ημέρα το πρωΐ ζήτησε να του φέρουν τον Εβραίο γιατρό. Εκείνος αμέσως πήγε στο σπίτι του Αγίου νομίζοντας ότι θα τον βρει νεκρό. Βλέποντας όμως ότι ο Άγιος Βασίλειος ήταν ζωντανός χωρίς καν σφυγμό και ζωή στις φλέβες του έπεσε στα πόδια του κι αναγνώρισε τον αληθινό Θεό και Σωτήρα Ιησού Χριστό. Σε λίγο ο ίδιος ο Άγιος βάπτισε τον Ιωσήφ με το όνομα Ιωάννη και όλη του την οικογένεια.
Γύρω στις δέκα ρώτησε πάλι ο Άγιος τον φίλο του «Κύριε Ιωάννη πότε θα πεθάνω;» κι εκείνος του απάντησε «όταν ορίσεις εσύ Δέσποτα»

Η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου

Ο Μ. Βασίλειος, εκτός των άλλων θαυμάσιων και Θείας εμπνεύσεως έργων του, έγραψε και την εκτενή  και κατανυκτική Θεία Λειτουργία, που, μετά την επικράτηση της συντομότερης Θείας Λειτουργίας  του Αγ. Ιωάννου του Χρυσοστόμου, τελείται 10 φορές το χρόνο:

την 1η Ιανουαρίου (όπου γιορτάζεται και η μνήμη του),
τις πρώτες πέντε Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής,
τις παραμονές των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων,
την Μ. Πέμπτη και το Μ. Σάββατο.

Κατανοώντας ο Άγιος Βασίλειος τα προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί και στον κλήρο και στο λαό, να παρακολουθήσουν την μακρά Θεία Λειτουργία και τις ευχές προς τον Θεό, στην όλη ακολουθία του Αγίου Ιακώβου του αδελφοθέου, παρακάλεσε τον Κύριο με νηστεία και προσευχή να του φανερώσει τον τρόπο να βοηθήσει τους πιστούς. Ο τρόπος, θαυμαστός, όπως μόνο σε έναν Μεγάλο διδάσκαλο, Πατέρα και Άγιο της Εκκλησίας θα ταίριαζε. Σε οπτασία, λοιπόν, είδε ο Άγιος, ο σοφότατος  Βασίλειος, τον Κύριο με τους Αποστόλους, να τελεί την Θεία Μυσταγωγία, λέγοντας τις ευχές όχι όπως ακριβώς είναι γραμμένες στη Θεία λειτουργία του αδελφοθέου Ιακώβου, αλλά συντετμημένες με τέτοιο τρόπο, όπως τις συνέθεσε κατόπιν ο Άγιος στη Θεία Λειτουργία του. 

Απολυτίκιο. Ήχος α'.
Εις πάσαν την γήν εξήλθεν ο φθόγγος σου,
ως δεξαμένην τον λόγον σου
δι' ου θεοπρεπώς εδογμάτισας,
την φύσιν των όντων ετράνωσας,
τα των ανθρώπων ήθη κατεκόσμησας,
Βασίλειον ιεράτευμα, Πάτερ όσιε,
Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσθαι ημίν το μέγα έλεος.  

    

 http://www.profitisilias.gr/enoria/index.php/eortologio/2010-09-20-05-05-20/374-2011-12-29-08-13-15